Sıtma Nedir?
Sıtma, Plasmodium adı verilen parazitlerin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Hastalık insanlara çoğunlukla enfekte dişi Anopheles sivrisineklerinin ısırmasıyla bulaşır.
Dünya Sağlık Örgütüne (WHO) göre sıtma önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık olmasına rağmen özellikle bazı tropikal ve subtropikal bölgelerde önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir.
Sıtmanın erken fark edilmesi önemlidir. Tedavi edilmeyen bazı sıtma türleri ağır hastalığa ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Sıtma Nasıl Bulaşır?
Sıtmanın temel bulaşma yolu sivrisineklerdir.
Sıtma parazitini taşıyan dişi Anopheles sivrisineği bir insanı ısırdığında parazitler kişinin kan dolaşımına geçebilir. Parazitler önce karaciğerde gelişir, daha sonra kırmızı kan hücrelerini enfekte ederek çoğalmaya devam eder.
Enfekte bir kişiyi başka bir Anopheles sivrisineği ısırdığında parazit sivrisineğe geçebilir. Bu sivrisinek daha sonra başka bir insanı ısırarak enfeksiyonun yayılmasına neden olabilir.
Bu döngü sıtmanın yayılmasındaki temel mekanizmadır.
Sıtma İnsandan İnsana Bulaşır mı?
Sıtma grip veya soğuk algınlığı gibi günlük temas yoluyla bulaşmaz.
Sıtmalı bir kişiyle aynı ortamda bulunmak, konuşmak, el sıkışmak veya birlikte yemek yemek hastalığın normal bulaşma yolu değildir.
Bununla birlikte sıtma parazitleri kan yoluyla aktarılabildiğinden nadir durumlarda enfekte kanla temas sonucunda bulaşma gerçekleşebilir.
Kan nakli, ortak kullanılan kontamine iğneler veya organ nakli gibi yollarla bulaşma mümkündür. Ayrıca enfekte bir anneden gebelik veya doğum sırasında bebeğe geçiş görülebilir.
Sıtmaya Hangi Parazitler Neden Olur?
İnsanlarda sıtmaya neden olabilen birden fazla Plasmodium türü bulunur.
Bunların arasında Plasmodium falciparum ve Plasmodium vivax önemli türlerdir.
Özellikle P. falciparum enfeksiyonu ağır hastalık ve ölüm açısından önemli risk taşıyabilir.
Farklı türlerin görüldüğü bölgeler ve hastalığın seyri değişebildiği için tanı ve tedavinin sağlık profesyonelleri tarafından yapılması gerekir.
Sıtma Belirtileri Nelerdir?
Sıtmanın belirtileri enfeksiyonun türüne ve kişiye göre değişebilir.
Sık görülebilen belirtiler arasında:
- Ateş
- Titreme
- Baş ağrısı
- Terleme
- Halsizlik
- Kas ağrıları
- Bulantı ve kusma
bulunabilir.
Belirtiler başlangıçta başka enfeksiyonlarla karıştırılabilir.
WHO’ya göre belirtiler enfekte sivrisinek ısırığından sonra çoğunlukla 10–15 gün içinde başlayabilir; ancak bazı sıtma türlerinde belirtilerin ortaya çıkması daha uzun sürebilir.
Sıtma Tehlikeli midir?
Evet, özellikle tedavinin gecikmesi durumunda bazı sıtma enfeksiyonları ağır seyredebilir.
Ağır sıtmada bilinç bozukluğu, nöbet, ciddi solunum problemleri, ağır kansızlık ve organ fonksiyonlarında bozulma gibi komplikasyonlar gelişebilir.
Küçük çocuklar, gebeler, bağışıklığı zayıf kişiler ve sıtmanın yaygın olduğu bölgelerde bağışıklık geliştirmemiş ziyaretçiler ağır hastalık açısından daha fazla risk taşıyabilir.
Bu nedenle sıtma riski bulunan bir bölgeden döndükten sonra ateş gelişmesi önemsenmelidir.
Sıtma Nasıl Teşhis Edilir?
Sıtmanın yalnızca belirtilere bakılarak kesin olarak teşhis edilmesi mümkün değildir.
Tanı için kişinin kanında sıtma parazitlerinin araştırılması gerekir. Mikroskobik inceleme veya hızlı tanı testleri kullanılabilir.
Seyahat geçmişi de değerlendirmede önemlidir. Doktora başvurulduğunda yakın zamanda sıtmanın görüldüğü bir ülkeye veya bölgeye seyahat edilmişse bunun belirtilmesi gerekir.
Sıtma Tedavisi Nasıl Yapılır?
Sıtma ilaçlarla tedavi edilebilir. Ancak kullanılacak tedavi herkeste aynı değildir.
Tedavi seçiminde sıtmaya neden olan Plasmodium türü, enfeksiyonun görüldüğü bölge, hastalığın şiddeti, kişinin yaşı ve gebelik durumu gibi faktörler dikkate alınabilir.
Bu nedenle sıtma şüphesinde kişinin kendi kendine ilaç kullanması yerine sağlık kuruluşuna başvurması gerekir.
Erken tanı ve uygun tedavi ağır hastalık riskinin azaltılmasında önemlidir.
Sıtmadan Nasıl Korunulur?
Sıtmadan korunmanın önemli yollarından biri sivrisinek ısırıklarını önlemektir.
Sıtmanın görüldüğü bölgelere seyahat eden kişiler:
- Sivrisinek kovucu ürünler kullanabilir.
- Uzun kollu giysiler ve uzun pantolon tercih edebilir.
- Pencere ve kapılarda sineklik bulunan yerlerde kalabilir.
- Uygun durumlarda böcek ilacı uygulanmış cibinlik kullanabilir.
- Seyahat öncesinde koruyucu ilaç gerekip gerekmediği konusunda sağlık profesyoneline danışabilir.
Koruyucu ilaçların seçimi seyahat edilecek bölgeye ve kişisel sağlık durumuna göre değişebilir.
Türkiye’de Sıtma Görülüyor mu?
Türkiye’de yerli sıtma vakaları geçmişte önemli bir halk sağlığı problemi oluşturmuştur. Günümüzde ise yurt dışı kaynaklı vakalar açısından gözetim önemini korumaktadır.
Özellikle sıtmanın yaygın olduğu ülkelere seyahat edecek kişilerin seyahat öncesinde güncel sağlık önerilerini kontrol etmesi önemlidir.
Seyahat sonrasında ateş, titreme veya açıklanamayan hastalık belirtileri gelişmesi durumunda doktora seyahat edilen ülke ve tarih hakkında bilgi verilmelidir.
Sıtma Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Sıtmanın en önemli bulaşma yolu enfekte Anopheles sivrisineklerinin ısırmasıdır. Hastalık normal sosyal temasla kişiden kişiye yayılmaz.
Sıtma önlenebilir ve tedavi edilebilir olsa da özellikle P. falciparum kaynaklı enfeksiyonlarda tedavinin gecikmesi ciddi sonuçlara neden olabilir.
Bu nedenle sıtma riski bulunan bölgelere seyahat öncesinde korunma önlemleri alınmalı, seyahat sonrasında ortaya çıkan ateş gibi belirtiler göz ardı edilmemelidir.
Tıbbi bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve doktor değerlendirmesinin yerine geçmez. Sıtma riski bulunan bir bölgeye seyahat sonrasında ateş veya hastalık belirtileri gelişirse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
