Postbiyotik kavramı, bağırsak mikrobiyotası ve fermente gıdalarla ilgili araştırmaların artmasıyla birlikte daha sık duyulmaya başladı. Probiyotik ve prebiyotik kavramlarına benzediği için üçü zaman zaman birbirine karıştırılabiliyor.

Postbiyotikler ise probiyotiklerden farklı olarak canlı mikroorganizmalar değildir. Genel olarak sağlık açısından fayda sağlayabilen, cansız hale getirilmiş mikroorganizmalar ve/veya bunların bileşenlerini içeren preparatlar için kullanılan bir kavramdır.

Postbiyotik Nedir?

Uluslararası Probiyotikler ve Prebiyotikler Bilimsel Birliği’nin (ISAPP) uzlaşı tanımına göre postbiyotik, konakçıya sağlık açısından fayda sağlayan cansız mikroorganizmalardan ve/veya bunların bileşenlerinden oluşan preparat olarak tanımlanır.

Buradaki önemli nokta mikroorganizmaların artık canlı olmamasıdır.

Bu özellik postbiyotikleri probiyotiklerden ayıran temel farklardan biridir.

Ayrıca yalnızca bakterilerin ürettiği herhangi bir metabolitin tek başına otomatik olarak “postbiyotik” olarak adlandırılması doğru değildir. Postbiyotik kavramının bilimsel tanımı bundan daha özeldir.

Postbiyotikler Ne İşe Yarar?

Postbiyotiklerin insan sağlığı üzerindeki olası etkileri bilimsel araştırmalarda incelenmektedir.

Bağırsak ortamı, bağışıklık sistemi ve metabolik süreçlerle ilişkili potansiyel etkiler araştırılan alanlar arasındadır.

Ancak burada dikkatli olmak gerekir. Postbiyotiklerle ilgili araştırmalar devam etmektedir ve belirli bir postbiyotik ürünün herhangi bir hastalığı önlediğini veya tedavi ettiğini genellemek doğru değildir.

Sağlık etkisi kullanılan mikroorganizmaya, hazırlama yöntemine, içeriğe ve kullanım miktarına göre farklılık gösterebilir.

Postbiyotik Hangi Besinlerde Bulunur?

“Postbiyotik besinler” ifadesi internette sık kullanılsa da kavramı biraz dikkatli değerlendirmek gerekir.

Yoğurt, kefir, turşu ve diğer fermente gıdalarda mikroorganizmaların fermantasyon sırasında oluşturduğu çeşitli bileşenler bulunabilir.

Ancak her fermente gıdayı bilimsel anlamda postbiyotik olarak tanımlamak doğru değildir.

Bir ürünün postbiyotik olarak değerlendirilmesi için belirli bir bileşime ve sağlık faydasına ilişkin kriterlerin karşılanması gerekir.

Bu nedenle fermente gıdaları “postbiyotik kaynağı” olarak kesin biçimde sınıflandırmak yerine, bunların mikroorganizmalar ve fermantasyon sonucunda oluşan çeşitli bileşenler içerebildiğini söylemek daha doğrudur.

Probiyotik ile Postbiyotik Arasındaki Fark Nedir?

En önemli fark mikroorganizmaların canlı olup olmamasıdır.

Probiyotikler, yeterli miktarda uygulandığında sağlık açısından fayda sağlayan canlı mikroorganizmalardır.

Postbiyotikler ise sağlık faydası sağlayan cansız mikroorganizmalar ve/veya bunların bileşenlerini içeren preparatlardır.

Dolayısıyla:

Probiyotik → canlı mikroorganizmalar

Postbiyotik → cansız mikroorganizmalar ve/veya bileşenlerinden oluşan preparat

şeklinde temel bir ayrım yapılabilir.

Ancak bu basitleştirilmiş ayrımın ötesinde her ürünün bilimsel olarak probiyotik veya postbiyotik sayılması için belirli kriterleri karşılaması gerekir.

Prebiyotik ile Postbiyotik Arasındaki Fark Nedir?

Prebiyotik de farklı bir kavramdır.

Prebiyotikler, konak mikroorganizmaları tarafından seçici şekilde kullanılan ve sağlık açısından fayda sağlayan maddelerdir.

Postbiyotiklerde ise mikroorganizmaların cansız hale getirilmiş biçimleri ve/veya bunların bileşenleri söz konusudur.

Bu nedenle üç kavramı şöyle düşünmek kolay olabilir:

Prebiyotik → belirli mikroorganizmaların kullanabileceği maddeler

Probiyotik → fayda sağlayabilen canlı mikroorganizmalar

Postbiyotik → fayda sağlayan cansız mikroorganizma preparatları

Birbirleriyle ilişkili olmalarına rağmen üçü aynı anlama gelmez.

Postbiyotikler Bağırsak Sağlığına Faydalı mı?

Postbiyotiklerin bağırsak sağlığı üzerindeki etkileri araştırılan önemli alanlardan biridir.

Bağırsak bariyeri, bağışıklık yanıtı ve bağırsak ortamıyla ilgili olası etkileri üzerine çalışmalar bulunmaktadır.

Ancak postbiyotiklerin etkileri kullanılan mikroorganizma türüne ve hazırlanan ürüne göre değişebilir. Bu nedenle “bütün postbiyotikler bağırsaklara şu faydayı sağlar” şeklinde genel bir sonuç çıkarmak doğru değildir.

Bilimsel çalışmaların sonuçları değerlendirilirken kullanılan postbiyotik preparatın özelliklerine bakılması gerekir.

Postbiyotiklerin Probiyotiklere Göre Avantajı Var mı?

Postbiyotikler canlı mikroorganizma içermediği için bazı ürünlerde saklama ve üretim açısından farklı avantajlar sağlayabilir.

Canlı mikroorganizmaların belirli koşullarda canlılığını koruması gerekirken postbiyotiklerde bu gereklilik bulunmaz.

Ancak bu durum postbiyotiklerin probiyotiklerden her koşulda “daha iyi” olduğu anlamına gelmez.

İki ürün grubunun kullanım amaçları ve bilimsel kanıtları birbirinden farklı olabilir.

Postbiyotik Takviyesi Kullanmak Gerekli mi?

Sağlıklı bir kişinin yalnızca “bağırsak sağlığını geliştirmek” amacıyla mutlaka postbiyotik takviyesi kullanması gerektiğini söylemek mümkün değildir.

Beslenmenin temelinde çeşitli sebzeler, meyveler, tam tahıllar, baklagiller ve kişiye uygun diğer besin gruplarından oluşan dengeli bir düzen bulunmalıdır.

Postbiyotik içeren bir ürün veya takviye kullanılacaksa ürünün içeriği ve iddia edilen sağlık etkilerinin bilimsel dayanağı önemlidir.

Kronik hastalığı bulunan, düzenli ilaç kullanan, hamile veya emziren kişilerin takviye kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışması uygun olur.

Postbiyotik, Probiyotik ve Prebiyotik Birlikte Kullanılabilir mi?

Bu üç kavramın birbirleriyle ilişkili olması, herkesin üçünü de takviye şeklinde kullanması gerektiği anlamına gelmez.

Çeşitli ve lif açısından yeterli bir beslenme bağırsak mikrobiyotasının desteklenmesinde önemli rol oynar.

Probiyotik veya postbiyotik ürünlerin yararları ise kullanılan mikroorganizma veya preparata özgü olabilir.

Dolayısıyla ürün seçimini yalnızca ambalaj üzerinde “prebiyotik”, “probiyotik” veya “postbiyotik” yazmasına göre yapmak yerine içeriğine ve kullanım amacına bakmak gerekir.

Sonuç

Postbiyotikler, sağlık açısından fayda sağlayan cansız mikroorganizmalardan ve/veya bunların bileşenlerinden oluşan preparatlardır.

Probiyotiklerden temel farkları canlı mikroorganizma içermemeleridir. Prebiyotikler ise mikroorganizmalar tarafından kullanılabilen belirli maddeleri ifade eder.

Postbiyotiklerle ilgili bilimsel araştırmalar giderek artsa da her fermente gıdayı postbiyotik olarak tanımlamak veya bütün postbiyotik ürünlerin aynı sağlık etkisini sağladığını düşünmek doğru değildir.

Bu nedenle postbiyotikleri mucizevi bir sağlık ürünü olarak değil, bilimsel araştırmaların devam ettiği belirli bir biyotik ürün kategorisi olarak değerlendirmek daha doğru olacaktır.

Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel tıbbi veya beslenme tavsiyesi yerine geçmez.