Kanser teşhisi, vücutta kanser olup olmadığını belirlemek ve varsa kanserin türü ile özelliklerini değerlendirmek için gerçekleştirilen tıbbi inceleme sürecidir.
Kanser teşhisi için herkese uygulanan tek bir test bulunmaz. Doktor; kişinin belirtilerini, sağlık geçmişini, fizik muayene bulgularını ve şüphelenilen kanser türünü değerlendirerek farklı testlerden yararlanabilir.
Bu süreçte kan testleri, görüntüleme yöntemleri ve biyopsi gibi incelemeler kullanılabilir.
Kanser Nasıl Teşhis Edilir?
Kanser şüphesi oluştuğunda tanı süreci genellikle kişinin sağlık öyküsünün değerlendirilmesi ve fizik muayene ile başlar.
Doktor gerekli gördüğünde:
- Kan ve idrar testleri,
- Ultrason,
- Röntgen,
- Bilgisayarlı tomografi (BT),
- Manyetik rezonans görüntüleme (MR),
- PET gibi görüntüleme yöntemleri,
- Endoskopik incelemeler,
- Biyopsi
gibi yöntemlerden bir veya birkaçını kullanabilir.
Hangi testlerin yapılacağı şüphelenilen kanser türüne, tümörün bulunduğu bölgeye ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir.
Kan Testinden Kanser Anlaşılır mı?
Kan testleri bazı kanser türlerinin araştırılmasında önemli bilgiler sağlayabilir. Örneğin tam kan sayımı özellikle bazı lösemi türlerinin değerlendirilmesinde yardımcı olabilir.
Bazı kanserlerde ise tümör belirteçleri olarak adlandırılan maddelerin kandaki seviyeleri değerlendirilebilir.
Ancak önemli bir nokta vardır:
Tek başına anormal bir kan testi sonucu kişinin kanser olduğu anlamına gelmez.
Benzer şekilde kan değerlerinin normal olması da bütün kanser türlerinin kesin olarak dışlandığı anlamına gelmez.
Bu nedenle kan testleri gerektiğinde görüntüleme, biyopsi ve diğer incelemelerle birlikte değerlendirilir.
Görüntüleme Yöntemleri
Kanser şüphesinde vücudun belirli bölgelerini incelemek amacıyla farklı görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.
Bunlardan bazıları:
- Ultrason: Ses dalgaları kullanılarak iç organ ve dokuların görüntülenmesini sağlar.
- BT (Bilgisayarlı Tomografi): Vücudun ayrıntılı kesitsel görüntülerini oluşturabilir.
- MR (Manyetik Rezonans): Özellikle yumuşak dokuların ayrıntılı değerlendirilmesinde kullanılabilir.
- PET: Dokuların metabolik aktivitesinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
- Röntgen: Akciğerler ve kemikler başta olmak üzere bazı bölgelerin değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Her kanser şüphesinde bütün görüntüleme yöntemlerinin yapılması gerekmez. Doktor, hangi incelemenin gerekli olduğuna kişinin durumuna göre karar verir.
Biyopsi Nedir?
Biyopsi, şüpheli bir bölgeden hücre veya doku örneği alınarak patoloji uzmanı tarafından incelenmesidir.
Kanser şüphesinde kullanılan en önemli tanı yöntemlerinden biridir ve birçok kanser türünde kesin tanının konulabilmesi için biyopsiye ihtiyaç duyulur.
Biyopsi farklı yöntemlerle gerçekleştirilebilir:
- İğne biyopsisi,
- Endoskopi sırasında biyopsi,
- Cerrahi biyopsi
bunlardan bazılarıdır.
Alınan örnek mikroskop altında incelenir ve gerektiğinde ek laboratuvar veya moleküler testler uygulanabilir.
Kanser Taraması ile Kanser Teşhisi Aynı Şey mi?
Hayır.
Kanser taraması ve kanser teşhisi birbirinden farklı süreçlerdir.
Tarama testlerinin amacı, henüz belirti göstermeyen kişilerde bazı kanserleri veya kanser öncesi değişiklikleri erken dönemde saptamaya çalışmaktır.
Örneğin belirli kişilerde:
kullanılabilir.
Tarama sonucunun şüpheli çıkması ise kişinin kesin olarak kanser olduğu anlamına gelmez. Kesin değerlendirme için ek tanı testleri gerekebilir.
Kanser Teşhisinden Sonra Ne Olur?
Kanser tanısı doğrulanırsa bundan sonraki önemli aşamalardan biri hastalığın özelliklerinin ve yayılımının değerlendirilmesidir.
Bu süreçte doktorlar kanserin:
- Türünü,
- Bulunduğu bölgeyi,
- Tümörün özelliklerini,
- Çevre dokulara veya başka organlara yayılıp yayılmadığını
araştırabilir.
Kanserin vücuttaki yayılımının değerlendirilmesine evreleme adı verilir.
Kanserin evresi ile tümörün derecesi (grade) aynı kavram değildir. Evre genel olarak hastalığın ne kadar yayıldığını ifade ederken tümör derecesi, kanser hücrelerinin mikroskop altında ne kadar anormal göründüğüyle ilişkilidir.
Bu bilgiler uygun tedavi planının oluşturulmasında kullanılabilir.
Erken Teşhis Neden Önemlidir?
Bazı kanser türlerinin erken evrede tespit edilmesi, hastalığın daha sınırlı olduğu dönemde tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesine olanak sağlayabilir.
Ancak bütün kanserler aynı şekilde gelişmez ve her kanser türü için toplum genelinde uygulanabilecek bir tarama testi bulunmaz.
Bu nedenle kişinin yaşına, risk faktörlerine ve sağlık geçmişine uygun kanser taramalarını doktoruyla değerlendirmesi önemlidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Kanser birçok farklı belirtiyle ortaya çıkabilir ve bu belirtilerin büyük bölümü kanser dışındaki hastalıklardan da kaynaklanabilir.
Bununla birlikte açıklanamayan veya uzun süre devam eden:
- Kitle veya şişlik,
- Nedensiz kilo kaybı,
- Olağan dışı kanama,
- Bağırsak veya idrar alışkanlıklarında kalıcı değişiklik,
- Geçmeyen öksürük veya ses kısıklığı,
- İyileşmeyen yara,
- Belirgin ve açıklanamayan halsizlik
gibi durumlarda tıbbi değerlendirme alınması uygun olabilir.
Bu belirtilerden birinin bulunması tek başına kanser olduğu anlamına gelmez.
Sonuç
Kanser teşhisi tek bir testle gerçekleştirilen standart bir işlem değildir. Kişinin belirtileri ve sağlık geçmişine göre fizik muayene, laboratuvar testleri, görüntüleme yöntemleri ve gerektiğinde biyopsi gibi farklı yöntemlerden yararlanılır.
Özellikle biyopsi birçok kanser türünde kesin tanının konulmasında önemli rol oynar.
Şüpheli bir belirti veya test sonucu bulunması ise tek başına kanser anlamına gelmez. Kesin değerlendirme ilgili sağlık uzmanı tarafından yapılmalıdır.
