Özellikle ilkbahar ve yaz aylarında kene vakalarının artmasıyla birlikte Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) yeniden gündeme geliyor. Kenelerle ilişkilendirilmesi nedeniyle her kene tutunması sonrasında KKKA gelişeceği düşünülse de bu doğru değildir.

Peki Kırım Kongo Kanamalı Ateşi nedir, nasıl bulaşır ve belirtileri nelerdir?

Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, Crimean-Congo haemorrhagic fever virusunun neden olduğu viral bir enfeksiyondur. Hastalık insanlara özellikle enfekte kenelerin tutunması veya enfekte hayvanların kan ve dokularıyla temas sonucunda bulaşabilir.

KKKA bazı kişilerde ciddi seyredebildiğinden erken fark edilmesi ve gerekli durumlarda sağlık kuruluşuna başvurulması önemlidir.

Ancak vücuda kene tutunması kişinin mutlaka KKKA olduğu anlamına gelmez.

KKKA Nasıl Bulaşır?

KKKA virüsü doğada özellikle keneler ve çeşitli hayvanlar arasında dolaşabilir.

İnsanlara bulaşma başlıca:

• Enfekte kenenin tutunması,
• Kenenin çıplak elle ezilmesiyle oluşabilecek temas,
• Enfekte hayvanların kan veya dokularıyla temas,
• Enfekte kişinin kan veya vücut sıvılarıyla korunmasız temas

yoluyla gerçekleşebilir.

Bu nedenle yalnızca kırsal alanda yürüyüş yapan kişiler değil; hayvancılıkla uğraşanlar, veterinerler, mezbaha çalışanları ve uygun koruyucu önlem olmadan hasta bakımında bulunan sağlık çalışanları açısından da risk söz konusu olabilir.

KKKA İnsandan İnsana Bulaşır mı?

Evet, belirli koşullarda bulaşabilir.

KKKA, enfekte kişinin kanına veya bazı vücut sıvılarına doğrudan temas yoluyla insandan insana geçebilir.

Bu durum özellikle sağlık hizmetlerinde enfeksiyon kontrol önlemlerini önemli hale getirir.

Ancak KKKA’yı grip veya kızamık gibi günlük sosyal temasla kolayca yayılan klasik bir solunum yolu enfeksiyonu şeklinde düşünmek doğru değildir.

Her Kene KKKA Bulaştırır mı?

Hayır.

Vücuda tutunan her kene KKKA virüsü taşımaz. Ayrıca bütün kene türleri hastalığın bulaşmasında aynı öneme sahip değildir.

Türkiye’de KKKA’nın bulaşmasında özellikle Hyalomma cinsi keneler önem taşır.

Bu nedenle bir kene gördüğünüzde paniğe kapılmak yerine keneyi doğru yöntemle uzaklaştırmak ve sonraki dönemde olası belirtileri takip etmek daha önemlidir.

Kene Isırığı Sonrası Ne Yapılmalı?

Vücuda tutunmuş bir kene fark edildiğinde mümkün olduğunca erken ve uygun yöntemle çıkarılması önemlidir.

Kene, cilde mümkün olduğunca yakın noktadan uygun bir cımbız veya benzeri araçla tutulup ezmeden ve kontrollü biçimde çıkarılmalıdır.

Kenenin üzerine:

• Kolonya,
• Alkol,
• Gaz yağı,
• Benzin,
• Yağ,
• Oje veya benzeri maddeler

dökerek çıkmasını beklemek uygun değildir.

Keneyi yakmaya çalışmak da önerilmez.

Kenenin güvenli şekilde nasıl çıkarılacağı ve sonrasında nelere dikkat edilmesi gerektiği hakkında ayrıntılı bilgi için kene ısırığı ve kene çıkarma rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Kenenin Başı İçeride Kalırsa Ne Olur?

Kene çıkarılırken ağız parçalarının küçük bir bölümü deride kalabilir.

Böyle bir durumda deriyi iğne, bıçak veya başka bir kesici aletle kazımaya çalışmak yaralanmaya ve enfeksiyona neden olabilir.

Kene tamamen çıkarılamıyorsa veya bölgeyle ilgili endişe varsa sağlık kuruluşundan yardım alınabilir.

Kene çıkarıldıktan sonra bölgenin uygun şekilde temizlenmesi de önemlidir.

KKKA Belirtileri Nelerdir?

KKKA’nın başlangıç belirtileri başka enfeksiyonlarla karıştırılabilir.

Hastalıkta:

• Ateş,
• Şiddetli halsizlik,
• Baş ağrısı,
• Kas ağrıları,
• Eklem ağrıları,
• Baş dönmesi,
• Bulantı,
• Kusma,
• Karın ağrısı

gibi belirtiler görülebilir.

Hastalığın daha ciddi dönemlerinde kanama bulguları ortaya çıkabilir.

Belirtilerin türü ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir.

KKKA’da Kanama Belirtileri Nelerdir?

Hastalığın ağır seyrettiği vakalarda kanama eğilimi gelişebilir.

Cilt altında küçük kanama odakları, morarma veya farklı bölgelerden kanamalar görülebilir.

Ancak hastalığın adında “kanamalı” ifadesinin bulunması her hastada mutlaka gözle görülür ciddi kanama gelişeceği anlamına gelmez.

Kene temasından sonra ateş ve belirgin sistemik belirtilerin ortaya çıkması halinde kanama başlamasını beklemeden sağlık değerlendirmesi yapılmalıdır.

Kene Isırığından Kaç Gün Sonra Belirti Çıkar?

KKKA belirtileri virüse maruz kaldıktan hemen sonra ortaya çıkmayabilir.

Kuluçka süresi bulaşma şekline göre değişebilir ve genellikle birkaç günlük bir dönem söz konusudur.

Bu nedenle kişi keneyi çıkardıktan hemen sonra kendisini iyi hissediyor diye sonraki günlerde ortaya çıkabilecek belirtileri tamamen göz ardı etmemelidir.

Özellikle yakın zamanda kene teması bulunan kişinin ateş, belirgin halsizlik, baş ağrısı veya kas ağrıları geliştirmesi halinde sağlık kuruluşuna başvururken kene temasını özellikle belirtmesi önemlidir.

Kene Isırığından Sonra 10 Gün Takip Neden Önemli?

Türkiye’deki sağlık bilgilendirmelerinde kene tutunmasının ardından kişinin yaklaşık 10 gün boyunca ateş, halsizlik, iştahsızlık, kas ağrısı, baş ağrısı, bulantı, kusma veya ishal gibi belirtiler açısından kendisini izlemesi önerilmektedir.

Bu sürede şüpheli belirtilerin ortaya çıkması durumunda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Kişinin doktora “10 gün önce kene tutunmuştu” bilgisini vermesi tanısal değerlendirme açısından önemlidir.

KKKA Teşhisi Nasıl Konulur?

Belirtiler tek başına KKKA tanısı koymak için yeterli değildir.

Doktor hastanın:

• Kene temasını,
• Hayvan kanı veya dokusuyla temasını,
• Yaşadığı veya bulunduğu bölgeyi,
• Belirtilerin başlangıç zamanını

değerlendirebilir.

Kan testlerinde trombositler, beyaz kan hücreleri, karaciğer enzimleri ve başka parametrelerde değişiklikler görülebilir.

Kesin tanıda virüs veya virüse karşı gelişen bağışıklık yanıtını belirlemeye yönelik laboratuvar testlerinden yararlanılabilir.

KKKA Tedavisi Nasıl Yapılır?

KKKA tedavisinin önemli bölümünü destekleyici tıbbi bakım oluşturur.

Hastanın sıvı-elektrolit dengesi, kan değerleri ve genel durumu yakından takip edilebilir. Gerektiğinde kan ürünleri ve yoğun bakım desteği gibi tedaviler uygulanabilir.

Tedavinin hastalığın şiddetine göre hastane ortamında yürütülmesi gerekebilir.

Bu nedenle KKKA şüphesinde evde antibiyotik veya başka ilaçlar kullanarak hastalığı tedavi etmeye çalışmak uygun değildir.

Antibiyotik KKKA’yı Tedavi Eder mi?

Hayır.

KKKA viral bir hastalık olduğu için antibiyotikler virüsü ortadan kaldırmaz.

Antibiyotikler bakteriyel enfeksiyonlara karşı kullanılır.

Bu ayrım önemli çünkü kene tutunması sonrasında koruyucu amaçla kendi kendine antibiyotik kullanmak KKKA’yı önlemez.

İlaç kullanımı ancak doktor tarafından başka bir tıbbi gerekçe bulunduğunda değerlendirilmelidir.

KKKA Aşısı Var mı?

KKKA’ya karşı aşı geliştirilmesine yönelik çalışmalar uzun süredir devam etmektedir. Ancak dünya genelinde yaygın şekilde kullanılan ve standart rutin aşılama programlarında yer alan bir KKKA aşısı bulunmamaktadır.

Bu nedenle korunmada kene temasının önlenmesi ve kişisel koruyucu önlemler büyük önem taşır.

KKKA’dan Nasıl Korunulur?

Kene bulunan bölgelerde kişisel korunma önemlidir.

Doğa, tarla veya hayvanların bulunduğu alanlarda:

• Uzun kollu kıyafetler tercih edilebilir,
• Pantolon paçaları çorapların içine sokulabilir,
• Açık renkli kıyafetler kenenin fark edilmesini kolaylaştırabilir,
• Uygun kene kovucu ürünler kullanılabilir,
• Eve dönüldüğünde vücut kene açısından kontrol edilebilir.

Özellikle koltuk altları, kasık bölgesi, diz arkaları, saçlı deri ve kulak çevresi gibi bölgeler gözden geçirilmelidir.

Çocukların vücudu da yetişkinler tarafından kontrol edilmelidir.

Piknikten Sonra Kene Kontrolü Nasıl Yapılır?

Kene yalnızca ormanda bulunmaz. Otların ve hayvanların bulunduğu kırsal alanlarda da temas gerçekleşebilir.

Doğadan döndükten sonra kıyafetler ve vücut kontrol edilmelidir.

Keneler oldukça küçük olabileceği için yalnızca hızlı bir göz kontrolü yeterli olmayabilir.

Duş sırasında vücudun kontrol edilmesi ve ulaşılması zor bölgelerin ayna yardımıyla incelenmesi faydalı olabilir.

Kene ne kadar erken fark edilip uygun şekilde çıkarılırsa o kadar iyidir.

Hayvanlardan KKKA Bulaşır mı?

Virüs bazı evcil ve yabani hayvanlarda bulunabilir. Hayvanlar her zaman belirgin hastalık belirtileri göstermeyebilir.

Özellikle hayvanların kanı ve dokularıyla temas eden kişilerin korunması önemlidir.

Hayvan kesimi veya veterinerlik işlemleri sırasında eldiven ve uygun kişisel koruyucu ekipman kullanılması riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Etin pişirilmesi gibi gıda güvenliği konusu ile hayvanın kan ve dokularıyla çıplak elle temas birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Keneyi Çıplak Elle Ezmek Tehlikeli mi?

Kene çıplak elle ezilmemelidir.

Özellikle enfekte bir kenenin vücut sıvılarıyla temas teorik olarak bulaşma riski oluşturabilir.

Kene çıkarılırken uygun araç kullanılması, çıplak elle doğrudan temastan kaçınılması ve işlem sonrasında ellerin temizlenmesi daha güvenlidir.

KKKA Türkiye’de Görülüyor mu?

Evet. Türkiye’de KKKA vakaları özellikle belirli bölgelerde görülmektedir ve hastalık sağlık otoriteleri tarafından takip edilmektedir.

Vakaların dağılımı her bölgede aynı değildir.

Özellikle kene popülasyonunun ve hayvancılık faaliyetlerinin yoğun olduğu bazı bölgelerde risk daha yüksek olabilir.

Ancak yalnızca kişinin yaşadığı şehre bakarak kene temasının riskli veya risksiz olduğuna kesin karar verilmemelidir.

KKKA Öldürücü mü?

KKKA ciddi ve bazı vakalarda ölümcül olabilen bir enfeksiyondur.

Ancak KKKA tanısı alan herkes hayatını kaybetmez. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişebilir.

Erken değerlendirme ve uygun destekleyici bakım önemlidir.

Kene tutunmasının ardından ciddi belirtilerin ortaya çıkması halinde “birkaç gün bekleyeyim, geçmezse giderim” yaklaşımı uygun olmayabilir.

KKKA Hakkında Sık Sorulan Sorular

Her kene ısırığı KKKA yapar mı?
Hayır. Her kene KKKA virüsü taşımaz.

Kenenin üzerine kolonya dökülür mü?
Önerilmez. Kene üzerine kimyasal madde dökmek veya keneyi yakmaya çalışmak yerine uygun yöntemle mekanik olarak çıkarılmalıdır.

Kene çıkarıldıktan sonra doktora gidilmeli mi?
Durum kişinin özelliklerine ve temas koşullarına göre değerlendirilir. Kene çıkarılamıyorsa yardım alınabilir. Sonraki günlerde ateş veya başka şüpheli belirtiler gelişirse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

KKKA insandan insana geçer mi?
Enfekte kişinin kanı veya bazı vücut sıvılarıyla korunmasız temas sonucunda bulaşabilir.

KKKA antibiyotikle geçer mi?
Hayır. KKKA viral bir enfeksiyondur.

Kene ısırığından sonra ateş çıkarsa ne yapılmalı?
Özellikle yakın zamanda kene teması varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalı ve kene teması doktora söylenmelidir.

Ne Zaman Sağlık Kuruluşuna Başvurulmalı?

Kene tutunması sonrasındaki günlerde:

• Ateş,
• Belirgin halsizlik,
• Şiddetli baş ağrısı,
• Kas ağrıları,
• Bulantı veya kusma,
• Karın ağrısı,
• Olağandışı morarma veya kanama

gibi belirtiler gelişirse sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.

Başvuru sırasında kene tutunmasının ne zaman gerçekleştiğini söylemek önemlidir.

Ciddi bilinç değişikliği, kanama veya kişinin genel durumunda belirgin bozulma varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Sonuç

Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), özellikle enfekte kenelerin tutunması veya enfekte hayvanların kan ve dokularıyla temas sonucunda insanlara bulaşabilen ciddi bir viral enfeksiyondur.

Her kene KKKA virüsü taşımaz ve her kene tutunması KKKA gelişeceği anlamına gelmez. Bununla birlikte kene fark edildiğinde mümkün olduğunca erken ve doğru yöntemle çıkarılması önemlidir.

Kenenin üzerine kolonya, yağ veya farklı kimyasallar dökmek ve keneyi yakmaya çalışmak yerine uygun mekanik çıkarma yöntemi kullanılmalıdır.

Kene temasından sonraki günlerde ateş, halsizlik, baş ağrısı, kas ağrısı veya başka şüpheli belirtiler ortaya çıkarsa sağlık kuruluşuna başvurulmalı ve yakın zamanda kene teması olduğu mutlaka belirtilmelidir.