Aort, kalpten çıkan ve oksijen bakımından zengin kanın vücudun farklı bölgelerine taşınmasını sağlayan vücudun en büyük atardamarıdır. Bu büyük damarın duvarında meydana gelen anormal genişleme veya balonlaşma ise aort anevrizması olarak adlandırılır.

Peki aort anevrizması nedir, neden oluşur ve belirtileri nelerdir?

Aort anevrizmaları uzun süre herhangi bir belirti vermeden gelişebilir. Bu nedenle bazı kişilerde başka bir nedenle gerçekleştirilen ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) veya farklı bir görüntüleme sırasında tesadüfen tespit edilebilir.

Anevrizmanın büyümesi ise damar duvarının zayıflamasına ve ciddi komplikasyonların gelişme riskinin artmasına neden olabilir.

Özellikle aort anevrizmasının yırtılması (rüptür) yaşamı tehdit eden ve acil tıbbi müdahale gerektiren bir durumdur.

Aort Nedir ve Vücudun Neresinde Bulunur?

Aort, kalbin sol karıncığından çıkar ve vücuda kan taşıyan ana atardamardır.

Kalpten çıktıktan sonra göğüs bölgesinden geçerek karın bölgesine doğru ilerler ve daha küçük damarlara ayrılır.

Bu nedenle aortun farklı bölümlerinde anevrizma gelişebilir.

Anevrizmanın bulunduğu bölge, belirtileri ve uygulanabilecek tedavi yöntemlerini etkileyebilir.

Aort Anevrizması Nasıl Oluşur?

Sağlıklı bir aort duvarı kanın oluşturduğu basınca dayanabilecek güçlü ve esnek bir yapıya sahiptir.

Ancak damar duvarının yapısının zaman içerisinde zayıflaması belirli bir bölümün normalden daha fazla genişlemesine neden olabilir.

Bu genişleme ilerledikçe damar duvarındaki mekanik yük artabilir.

Anevrizmaların tamamı aynı hızda büyümez. Bazıları uzun süre küçük ve stabil kalabilirken bazıları zaman içerisinde büyüyebilir.

Bu nedenle aort anevrizması tespit edildiğinde düzenli takip önemli olabilir.

Aort Anevrizması Çeşitleri Nelerdir?

Aort anevrizmaları bulundukları bölgeye göre temel olarak farklı gruplara ayrılabilir.

Abdominal Aort Anevrizması

Abdominal aort anevrizması (AAA), aortun karın bölgesindeki kısmında meydana gelir.

Aort anevrizmalarının önemli türlerinden biridir ve özellikle belirli risk faktörlerine sahip ileri yaştaki kişilerde daha sık görülebilir.

Çoğu abdominal aort anevrizması başlangıç döneminde belirti vermeyebilir.

Torasik Aort Anevrizması

Torasik aort anevrizması, aortun göğüs boşluğunda bulunan bölümündeki genişlemedir.

Aortun çıkan bölümü, arkı veya göğüs içerisindeki inen bölümü etkilenebilir.

Anevrizmanın bulunduğu bölge tedavi planlamasında önem taşır.

Torakoabdominal Aort Anevrizması

Anevrizma hem göğüs hem de karın bölgesindeki aortu kapsıyorsa torakoabdominal aort anevrizması olarak adlandırılabilir.

Bu vakaların değerlendirilmesi ve tedavi planlaması daha karmaşık olabilir.

Aort Anevrizması Belirtileri Nelerdir?

Aort anevrizması özellikle küçük olduğunda hiçbir belirti oluşturmayabilir.

Belirti geliştiğinde anevrizmanın bulunduğu bölge önemlidir.

Abdominal aort anevrizmasında bazı kişilerde:

• Karın veya sırt bölgesinde ağrı,
• Karında nabız atıyormuş gibi bir his,
• Devam eden karın rahatsızlığı

görülebilir.

Torasik aort anevrizmasında ise:

• Göğüs ağrısı,
• Sırt ağrısı,
• Ses kısıklığı,
• Öksürük,
• Nefes alma veya yutma güçlüğü

gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Ancak bu belirtiler yalnızca aort anevrizmasına özgü değildir.

Aort Anevrizması Neden Olur?

Aort anevrizmasının gelişiminde damar duvarının yapısını ve dayanıklılığını etkileyen çeşitli faktörler rol oynayabilir.

Risk faktörleri arasında:

• İleri yaş,
• Sigara kullanımı,
• Yüksek tansiyon,
• Ateroskleroz,
• Ailede aort anevrizması öyküsü,
• Bazı kalıtsal bağ dokusu hastalıkları,
• Bazı aort kapağı ve aort hastalıkları

bulunabilir.

Anevrizmanın nedenleri bulunduğu bölgeye göre de farklılık gösterebilir.

Sigara Aort Anevrizması Riskini Artırır mı?

Özellikle abdominal aort anevrizması açısından sigara kullanımı önemli risk faktörlerinden biridir.

Geçmişte uzun süre sigara kullanmış kişilerde de risk artmış olabilir.

Sigaranın bırakılması yalnızca aort anevrizması açısından değil, kalp-damar sağlığının tamamı açısından önemlidir.

Anevrizması bulunan kişinin sigarayı bırakması hastalığın yönetimindeki önemli yaşam tarzı değişikliklerinden biridir.

Yüksek Tansiyon Aort Anevrizmasını Etkiler mi?

Kan basıncının yüksek olması damar duvarı üzerindeki yükü artırabilir.

Bu nedenle aort anevrizması bulunan kişilerde kan basıncının kontrol altında tutulması önem taşır.

Ancak tansiyon ilacının türü ve hedef kan basıncı kişiye göre belirlenmelidir. Aort anevrizması olduğunu öğrenen kişinin kendi kendine tansiyon ilacı başlaması veya mevcut ilacının dozunu değiştirmesi uygun değildir.

Kolesterol ile Aort Anevrizması Arasında İlişki Var mı?

Özellikle abdominal aort anevrizması bulunan kişilerde ateroskleroz ve diğer kardiyovasküler risk faktörleri de bulunabilir.

Kolesterol değerleri kişinin genel kalp-damar riskinin değerlendirilmesinde önem taşır.

LDL ve HDL arasındaki farklar ile yüksek kolesterolün kalp-damar sağlığı üzerindeki etkilerini kolesterol nedir? rehberimizde ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz.

Aort Anevrizması Genetik mi?

Bazı aort anevrizmalarında genetik yatkınlık önemli olabilir.

Özellikle torasik aort hastalıklarının bazı türlerinde aile öyküsü ve kalıtsal bağ dokusu hastalıkları dikkate alınır.

Marfan sendromu ve Loeys-Dietz sendromu gibi bazı genetik durumlar aort hastalıklarıyla ilişkilendirilebilir.

Bu nedenle özellikle genç yaşta aort anevrizması tespit edilen veya ailesinde aort anevrizması/diseksiyonu bulunan kişilerin aile öyküsünü doktoruyla paylaşması önemlidir.

Bazı durumlarda aile bireylerinin değerlendirilmesi de önerilebilir.

Aort Anevrizması Nasıl Teşhis Edilir?

Aort anevrizmasının tespitinde farklı görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Anevrizmanın bulunduğu bölgeye göre:

• Ultrasonografi,
• Ekokardiyografi,
• Bilgisayarlı tomografi (BT),
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)

kullanılabilir.

Özellikle abdominal aortun değerlendirilmesinde ultrason pratik yöntemlerden biridir.

BT ve MR ise anevrizmanın boyutu ve anatomik özellikleri hakkında daha ayrıntılı bilgi sağlayabilir.

Aort Anevrizması Kaç cm Olursa Tehlikelidir?

Bu, Google’da en çok aranan sorulardan biri ancak herkes için geçerli tek bir santimetre değeri vermek doğru değildir.

Anevrizmanın oluşturduğu risk değerlendirilirken:

• Anevrizmanın çapı,
• Bulunduğu bölge,
• Ne kadar hızlı büyüdüğü,
• Kişinin yaşı,
• Belirtilerin bulunup bulunmadığı,
• Aile öyküsü,
• Genetik hastalıklar,
• Diğer kalp-damar sorunları

birlikte değerlendirilir.

Belirli aort bölgeleri için kılavuzlarda cerrahi müdahalenin değerlendirildiği çap eşikleri bulunmakla birlikte aynı sayı bütün hastalara uygulanmaz.

Örneğin bazı kalıtsal aort hastalıklarında daha küçük çaplarda müdahale düşünülebilir.

Bu nedenle görüntüleme raporunda yazan çapı internetteki tek bir tabloyla karşılaştırarak ameliyat kararı vermek doğru değildir.

Aort Anevrizması Büyür mü?

Evet, bazı aort anevrizmaları zaman içerisinde büyüyebilir.

Ancak büyüme hızı kişiden kişiye değişir.

Bu nedenle küçük ve hemen müdahale gerektirmeyen bir anevrizma tespit edildiğinde belirli aralıklarla görüntüleme takibi yapılabilir.

Takip sıklığı anevrizmanın boyutuna, yerine ve kişisel risk faktörlerine göre doktor tarafından belirlenir.

Anevrizmanın beklenenden hızlı büyümesi tedavi kararını etkileyebilir.

Aort Anevrizması Patlarsa Ne Olur?

Halk arasında “aort damarının patlaması” olarak ifade edilen durum, anevrizmanın yırtılması yani rüptür olabilir.

Aort büyük miktarda kan taşıdığı için rüptür çok ciddi iç kanamaya yol açabilir.

Bu durum hayatı tehdit eden tıbbi bir acildir.

Aort rüptürü şüphesinde kişinin kendi imkânlarıyla hastaneye gitmesini beklemek yerine acil tıbbi yardım çağrılması gerekir.

Aort Anevrizması Yırtılmasının Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler anevrizmanın yerine göre değişebilir ancak:

• Ani ve çok şiddetli göğüs, sırt veya karın ağrısı,
• Baş dönmesi,
• Bayılma,
• Hızlı nabız,
• Soğuk terleme,
• Ciddi halsizlik,
• Şok belirtileri

görülebilir.

Özellikle bilinen aort anevrizması bulunan kişide ani başlayan çok şiddetli göğüs, sırt veya karın ağrısı acil değerlendirme gerektirir.

Aort Anevrizması ile Aort Diseksiyonu Aynı mı?

Hayır.

Bu iki kavram sıklıkla birbirine karıştırılır.

Aort anevrizması, aortun belirli bir bölümünün anormal şekilde genişlemesidir.

Aort diseksiyonu ise aort duvarının iç tabakasında meydana gelen yırtık sonucunda kanın damar duvarının katmanları arasına ilerlemesiyle oluşan ciddi bir durumdur.

Birbirleriyle ilişkili olabilseler de aynı hastalık değildirler.

Aort diseksiyonu da acil tıbbi müdahale gerektirebilir.

Aort Anevrizması Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi anevrizmanın yerine, büyüklüğüne, büyüme hızına ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Küçük ve düşük riskli bazı anevrizmalarda hemen ameliyat yerine düzenli görüntüleme ve risk faktörlerinin kontrolü tercih edilebilir.

Tedavi planında:

• Kan basıncının kontrolü,
• Sigaranın bırakılması,
• Kardiyovasküler risklerin yönetimi,
• Düzenli görüntüleme takibi

önemli olabilir.

Gerekli görülen vakalarda ise cerrahi veya endovasküler yöntemler değerlendirilir.

Aort Anevrizması Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Anevrizmanın anatomisine göre farklı yöntemler uygulanabilir.

Açık Cerrahi

Anevrizmalı aort bölümü cerrahi olarak onarılır ve uygun bir damar grefti kullanılabilir.

Endovasküler Tedavi

Bazı hastalarda damar içerisinden ilerletilen stent-greft kullanılarak anevrizmalı bölgenin kan basıncından izole edilmesi mümkün olabilir.

Abdominal aort için uygulanan endovasküler yöntem sıklıkla EVAR, torasik aort için kullanılan yöntem ise TEVAR olarak adlandırılır.

Ancak her anevrizmanın anatomisi endovasküler tedaviye uygun değildir.

Hangi yöntemin tercih edileceği hastaya özel olarak belirlenir.

Aort Anevrizması İlaçla Küçülür mü?

Aort anevrizmasını doğrudan ortadan kaldıran veya kesin biçimde küçülten standart bir ilaç tedavisi bulunmaz.

Ancak kan basıncının ve diğer kardiyovasküler risk faktörlerinin kontrol edilmesi hastalığın yönetiminde önemlidir.

Kullanılacak ilaçlar kişinin mevcut hastalıklarına göre doktor tarafından belirlenmelidir.

Bu nedenle anevrizmanın çapını küçültmek amacıyla internetten önerilen bitkisel ürünlere veya takviyelere güvenilmemelidir.

Aort Anevrizması Olanlar Spor Yapabilir mi?

Fiziksel aktivitenin tamamen bırakılması her hasta için gerekli değildir.

Ancak anevrizmanın boyutu, yeri ve kişinin genel sağlık durumu yapılabilecek egzersizin türünü etkileyebilir.

Özellikle çok ağır yük kaldırma ve kan basıncında ani yükselmeye neden olabilecek yüksek yoğunluklu aktiviteler bazı hastalarda uygun olmayabilir.

Bu nedenle bilinen aort anevrizması bulunan kişinin egzersiz planını doktoruyla konuşması gerekir.

Aort Anevrizması Olanlar Nasıl Beslenmeli?

Aort anevrizmasını tek başına küçülten özel bir “anevrizma diyeti” yoktur.

Genel olarak kalp-damar sağlığını destekleyen beslenme alışkanlıkları tercih edilebilir.

Sebze ve meyveler, tam tahıllar, baklagiller ve uygun protein kaynaklarının bulunduğu dengeli bir beslenme modeli; tansiyon, kolesterol ve kilo yönetimi açısından yararlı olabilir.

Ancak mevcut böbrek, kalp veya başka kronik hastalıkları bulunan kişilerde beslenme önerileri kişiselleştirilmelidir.

Aort Anevrizması Kimlerde Daha Sık Görülür?

Risk yaş ve anevrizmanın türüne göre değişmekle birlikte özellikle:

• İleri yaştaki kişiler,
• Sigara kullanan veya geçmişte uzun süre kullanmış kişiler,
• Yüksek tansiyonu bulunanlar,
• Ailede aort anevrizması öyküsü olanlar,
• Bazı kalıtsal bağ dokusu hastalıklarına sahip kişiler

daha yüksek risk altında olabilir.

Risk faktörünün bulunması kişide mutlaka anevrizma olduğu anlamına gelmez.

Aort Anevrizması Taraması Yapılır mı?

Bazı ülkelerde özellikle abdominal aort anevrizması açısından belirli yaş ve risk gruplarında tek seferlik ultrason taraması önerilmektedir.

Ancak tarama kriterleri ülkeye, yaşa, biyolojik cinsiyete ve sigara öyküsüne göre değişebilir.

Bu nedenle kişinin kendi risk faktörlerine göre tarama gerekip gerekmediğini doktoruyla değerlendirmesi en doğru yaklaşımdır.

Aort Anevrizması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Aort anevrizması kendiliğinden geçer mi?
Aort anevrizması tespit edildiğinde kendiliğinden geçeceği varsayılmamalıdır. Küçük anevrizmalar belirli aralıklarla takip edilebilir.

Aort anevrizması ağrı yapar mı?
Yapabilir ancak birçok anevrizma uzun süre hiçbir belirti oluşturmaz.

Aort anevrizması kanser midir?
Hayır. Anevrizma damar duvarındaki anormal genişlemedir ve kanser değildir.

Aort anevrizması kalıtsal olabilir mi?
Evet. Özellikle bazı torasik aort hastalıklarında genetik ve ailesel faktörler önemlidir.

Aort anevrizması ameliyatsız tedavi edilir mi?
Her anevrizma hemen ameliyat edilmez. Bazı hastalarda düzenli takip ve risk faktörlerinin kontrolü uygulanabilir. Gerektiğinde açık veya endovasküler müdahale değerlendirilir.

Aort anevrizması ölümcül müdür?
Özellikle anevrizmanın yırtılması yaşamı tehdit edebilir. Ancak erken tespit edilen anevrizmaların uygun şekilde takip ve tedavi edilmesi riski yönetmek açısından önemlidir.

Ne Zaman Acil Yardım Alınmalı?

Özellikle bilinen aort anevrizması bulunan bir kişide:

• Aniden başlayan çok şiddetli göğüs ağrısı,
• Ani ve şiddetli sırt veya karın ağrısı,
• Bayılma,
• Ciddi nefes darlığı,
• Soğuk terleme ve şok belirtileri

gelişirse acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Bu tür belirtiler aort rüptürü veya diseksiyonu gibi ciddi durumlarla ilişkili olabilir.

Sonuç

Aort anevrizması, vücudun en büyük atardamarı olan aortun belirli bir bölümünün anormal şekilde genişlemesidir.

Anevrizmalar göğüs veya karın bölgesinde gelişebilir ve uzun süre belirti vermeyebilir. Özellikle sigara kullanımı, yüksek tansiyon, ileri yaş ve bazı genetik hastalıklar risk açısından önemlidir.

Aort anevrizmasının oluşturduğu risk yalnızca çapına bakılarak değerlendirilmez. Anevrizmanın yeri, büyüme hızı, belirtiler, aile öyküsü ve kişinin genel sağlık durumu birlikte dikkate alınır.

En ciddi komplikasyonlardan biri anevrizmanın yırtılmasıdır. Ani ve çok şiddetli göğüs, sırt veya karın ağrısı gibi belirtiler ortaya çıktığında acil tıbbi değerlendirme gerekir.