Kolesterol denildiğinde çoğu kişinin aklına doğrudan zararlı bir madde gelir. Oysa kolesterol, vücudun normal işleyişi için ihtiyaç duyduğu yağ benzeri bir maddedir. Hücre zarlarının yapısında bulunur ve bazı hormonların, D vitamininin ve safra asitlerinin üretiminde rol oynar.

Vücut ihtiyaç duyduğu kolesterolün önemli bir bölümünü kendisi üretir. Bunun yanında beslenme yoluyla da kolesterol alınabilir.

Asıl sorun kolesterolün vücutta bulunması değil, özellikle kandaki bazı lipoprotein değerlerinin sağlıksız seviyelere ulaşmasıdır. Yüksek LDL kolesterol zaman içerisinde damar duvarlarında plak oluşumuna katkıda bulunabilir ve kalp-damar hastalıkları açısından risk oluşturabilir.

Bu nedenle kolesterol değerlendirilirken yalnızca “toplam kolesterolüm kaç?” sorusuna bakmak yeterli değildir. LDL, HDL ve trigliserid gibi değerlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

LDL Kolesterol Nedir?

LDL (Low-Density Lipoprotein) halk arasında sıklıkla “kötü kolesterol” olarak adlandırılır.

Aslında LDL kolesterolün kendisi değil, kolesterolü kan içerisinde taşıyan lipoproteinlerden biridir. LDL düzeyinin yüksek olması damar duvarlarında kolesterol birikimi ve ateroskleroz gelişimiyle ilişkilidir.

Ateroskleroz zaman içerisinde damarların daralmasına neden olabilir. Bu durum kalp krizi ve inme gibi ciddi kalp-damar hastalıklarının gelişme riskini artırabilir.

Bu nedenle LDL, kolesterol değerlendirmesinde özellikle üzerinde durulan değerlerden biridir.

HDL Kolesterol Nedir?

HDL (High-Density Lipoprotein) ise genellikle “iyi kolesterol” olarak bilinir.

HDL, kolesterolün vücuttaki farklı bölgelerden karaciğere taşınmasına yardımcı olur. Karaciğer daha sonra kolesterolün işlenmesi ve vücuttan uzaklaştırılması süreçlerinde rol oynar.

Genel olarak daha yüksek HDL düzeyleri daha düşük kalp-damar riskiyle ilişkilendirilse de kişinin sağlık durumu yalnızca HDL değerine bakılarak değerlendirilemez.

Yüksek HDL’nin yüksek LDL’nin oluşturduğu riski otomatik olarak ortadan kaldırdığı da düşünülmemelidir.

LDL ve HDL Arasındaki Fark Nedir?

İki kavramın en basit farkı kolesterolün vücutta taşınma biçimiyle ilgilidir.

LDL: Kolesterolü dokulara taşır ve yüksek seviyeleri damar duvarlarında birikimle ilişkilidir.

HDL: Kolesterolün karaciğere geri taşınmasında rol oynar.

Dolayısıyla kan tahlilinde toplam kolesterol değerinin yanında LDL ve HDL sonuçlarının ayrı ayrı görülmesi daha anlamlı bir değerlendirme sağlar.

Trigliserid Nedir?

Kolesterol testlerinde sık karşılaşılan bir diğer değer trigliseriddir.

Trigliseridler vücuttaki başlıca yağ türlerinden biridir. Vücut ihtiyaç duyulmayan enerjinin bir bölümünü trigliserid olarak depolayabilir.

Yüksek trigliserid seviyeleri de özellikle diğer risk faktörleriyle birlikte kalp-damar sağlığı açısından önem taşıyabilir.

Kolesterol ve trigliserid aynı şey değildir ancak her ikisi de lipid profili adı verilen kan testinin içerisinde değerlendirilebilir.

Kolesterol Kaç Olmalı?

Burada internetteki tek bir rakamı herkese uygulamak doğru olmaz.

Kolesterol hedefleri kişinin:

• Yaşına,
• Kalp-damar hastalığı geçmişine,
• Diyabet durumuna,
• Tansiyonuna,
• Sigara kullanımına,
• Aile öyküsüne,
• Diğer sağlık sorunlarına

göre değişebilir.

Özellikle LDL için hedef değer, kişinin kalp-damar hastalığı riskine göre farklı belirlenebilir. Daha yüksek risk taşıyan kişilerde doktor daha düşük bir LDL hedefi belirleyebilir.

Bu nedenle laboratuvar sonucunu yalnızca yanındaki referans aralığına bakarak yorumlamak yerine doktorla birlikte değerlendirmek daha doğru olur.

Yüksek Kolesterol Belirti Verir mi?

Yüksek kolesterolün önemli özelliklerinden biri çoğu zaman belirgin bir belirti oluşturmamasıdır.

Kişi kendisini tamamen sağlıklı hissederken LDL veya diğer lipid değerleri yüksek olabilir.

Bu nedenle yüksek kolesterol genellikle kan testiyle tespit edilir. Belirti olmaması, kolesterol değerlerinin mutlaka normal olduğu anlamına gelmez.

Özellikle kalp-damar hastalığı açısından risk faktörleri bulunan kişilerde doktorun önerdiği aralıklarla kontrol yapılması önemlidir.

Kolesterol Neden Yükselir?

Yüksek kolesterolün tek bir nedeni yoktur.

Genetik özellikler önemli rol oynayabilir. Bunun yanında beslenme düzeni, fiziksel aktivite düzeyi, vücut ağırlığı, sigara kullanımı ve bazı hastalıklar lipid değerlerini etkileyebilir.

Bazı kişilerde ailesel hiperkolesterolemi gibi kalıtsal durumlar nedeniyle LDL seviyesi genç yaşlardan itibaren oldukça yüksek olabilir.

Bu nedenle sağlıklı beslendiğini düşünen bir kişinin bile genetik nedenlerle yüksek kolesterole sahip olması mümkündür.

Beslenme Kolesterolü Etkiler mi?

Beslenme kan lipidleri üzerinde etkili faktörlerden biridir.

Özellikle doymuş yağların fazla tüketilmesi LDL kolesterol seviyesini olumsuz etkileyebilir. Bunun yerine sebzeler, meyveler, tam tahıllar, baklagiller ve uygun yağ kaynaklarının bulunduğu dengeli bir beslenme düzeni tercih edilebilir.

Lif açısından zengin besinler de kalp sağlığını destekleyen beslenme modellerinin önemli parçalarındandır.

Dengeli beslenmede fermente ürünlerin yeri hakkında daha fazla bilgi için probiyotik besinler nelerdir? rehberimize de göz atabilirsiniz.

Egzersiz Kolesterolü Etkiler mi?

Düzenli fiziksel aktivite kalp-damar sağlığının önemli parçalarından biridir ve lipid profili üzerinde olumlu etkiler sağlayabilir.

Ancak egzersiz de tek başına her yüksek kolesterol vakasını tedavi etmek için yeterli olmayabilir.

Yürüyüş, bisiklet, yüzme veya kişinin sağlık durumuna uygun diğer fiziksel aktiviteler günlük yaşamın bir parçası haline getirilebilir.

Uzun süredir hareketsiz yaşayan veya kalp-damar hastalığı bulunan kişilerin yoğun egzersiz programına başlamadan önce sağlık profesyoneline danışması uygun olur.

Kolesterolü Düşürmek İçin Ne Yapılabilir?

Kolesterol kontrolünde kişinin durumuna göre yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde ilaç tedavisi kullanılabilir.

Genel olarak:

• Doymuş yağ tüketiminin sınırlandırılması,
• Sebze ve meyve tüketiminin artırılması,
• Tam tahılların tercih edilmesi,
• Düzenli fiziksel aktivite,
• Sağlıklı vücut ağırlığının korunması,
• Sigaranın bırakılması

kalp-damar sağlığı açısından yararlı alışkanlıklardır.

Ancak ciddi LDL yüksekliği bulunan bazı kişilerde yalnızca beslenme ve egzersiz yeterli olmayabilir.

Kolesterol İlacı Kullanmak Gerekir mi?

Bu kararı yalnızca kan tahlilindeki tek bir sayıya bakarak vermek doğru değildir.

Doktorlar LDL seviyesinin yanında kişinin genel kalp-damar hastalığı riskini değerlendirir. Gerektiğinde statinler başta olmak üzere kolesterol düşürücü ilaçlar kullanılabilir.

İlaç başlanmışsa doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.

Benzer şekilde başka bir kişinin kullandığı kolesterol ilacını kullanmak da doğru değildir.

Yüksek Kolesterol Kalp Krizine Neden Olur mu?

Yüksek LDL kolesterol, aterosklerotik kalp-damar hastalıkları açısından önemli risk faktörlerinden biridir.

Ancak kalp krizi riski yalnızca kolesterole bağlı değildir.

Tansiyon, diyabet, sigara kullanımı, yaş, genetik özellikler ve başka faktörler de toplam riski etkiler.

Bu nedenle amaç yalnızca laboratuvardaki kolesterol rakamını düşürmek değil, genel kalp-damar riskini azaltmaktır.

Kolesterol Hakkında Sık Sorulan Sorular

Zayıf insanlarda kolesterol yüksek olabilir mi?
Evet. Vücut ağırlığı tek belirleyici değildir. Genetik faktörler ve başka sağlık durumları nedeniyle normal kilodaki kişilerde de yüksek kolesterol görülebilir.

Yüksek kolesterol baş ağrısı yapar mı?
Yüksek kolesterol çoğunlukla belirti vermez. Baş ağrısını doğrudan yüksek kolesterole bağlamak doğru değildir.

Yumurta tamamen yasaklanmalı mı?
Herkes için geçerli böyle bir kural yoktur. Beslenme düzeni bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Kalp-damar hastalığı veya ciddi lipid bozukluğu bulunan kişiler kişisel beslenme önerilerini doktor veya diyetisyenlerinden alabilir.

Kolesterol sadece yaşlılarda mı görülür?
Hayır. Genetik yatkınlık başta olmak üzere çeşitli nedenlerle genç kişilerde de yüksek kolesterol bulunabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Kolesterol yüksekliği çoğu zaman acil bir durum oluşturmaz ancak test sonuçlarının değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle çok yüksek LDL değerleri, erken yaşta kalp hastalığı bulunan aile bireyleri veya kişinin başka kalp-damar risk faktörlerinin bulunması durumunda doktor değerlendirmesi önemlidir.

Göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı veya inme belirtileri gibi akut şikâyetler ise kolesterol kontrol randevusunu bekleyecek durumlar değildir ve acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Sonuç

Kolesterol, vücudun ihtiyaç duyduğu bir maddedir. Sorun özellikle LDL kolesterol gibi bazı değerlerin uzun süre yüksek seviyelerde bulunmasıyla ortaya çıkabilir.

LDL genellikle “kötü”, HDL ise “iyi” kolesterol olarak adlandırılsa da kalp-damar sağlığı yalnızca bu iki rakam üzerinden değerlendirilemez. Trigliserid değerleri ve kişinin genel risk faktörleri de önemlidir.

Yüksek kolesterol çoğu zaman belirti vermediği için gerekli durumlarda kan testi yaptırmak ve sonuçları sağlık profesyoneliyle değerlendirmek en güvenilir yaklaşımdır.