Bronz bir ten görünümü elde etmek isteyen bazı kişiler güneşlenmek yerine solaryum kullanmayı tercih ediyor. Özellikle yaz ayları öncesinde solaryuma olan ilgi artabiliyor. Ancak solaryum cihazlarının oluşturduğu bronzluk, cildin zararsız bir şekilde renk değiştirmesi anlamına gelmez.
Peki solaryum nedir ve solaryum zararlı mı?
Solaryum, yapay ultraviyole (UV) ışınları kullanarak cildin bronzlaşmasını sağlayan cihazlara verilen genel isimdir. Bu cihazlarda kullanılan lambalar cildi UVA ve bazı cihazlarda UVB ışınlarına maruz bırakabilir.
Cilt, UV ışınlarına karşı kendisini korumaya çalışırken melanin üretimini artırır ve bunun sonucunda bronzlaşma meydana gelir.
Ancak bronzlaşmanın kendisi, cildin UV radyasyonuna maruz kaldığının bir göstergesidir. Bu nedenle solaryumla elde edilen bronzluğu tamamen güvenli bir kozmetik işlem olarak değerlendirmek doğru değildir.
Solaryum Nasıl Çalışır?
Solaryum cihazlarının içerisinde ultraviyole ışık yayan özel lambalar bulunur.
Kullanıcı cihazın türüne göre belirli bir süre boyunca bu ışınlara maruz kalır. UV radyasyonu ciltte melanin üretimini artırarak cildin daha koyu görünmesine neden olur.
Solaryumun güneşten temel farkı UV ışınlarının yapay bir kaynaktan gelmesidir.
Ancak “yapay olduğu için kontrollü ve dolayısıyla zararsızdır” şeklinde düşünülmemelidir. Cildin maruz kaldığı ultraviyole radyasyon yine biyolojik etkilere sahiptir.
UVA ve UVB Nedir?
Ultraviyole radyasyonun cilt açısından en çok konuşulan iki türü UVA ve UVB ışınlarıdır.
UVA ışınları cildin daha derin tabakalarına ulaşabilir ve cildin erken yaşlanmasıyla ilişkilidir. UVB ise özellikle güneş yanığının oluşmasında önemli rol oynar.
Her iki tür UV radyasyonu da cilt hücrelerindeki DNA’ya zarar verebilir ve cilt kanseri gelişimine katkıda bulunabilir.
Solaryum cihazlarında özellikle UVA radyasyonunun önemli olması, UVA’nın “zararsız bronzlaştırıcı ışın” olduğu anlamına gelmez.
UVA ve UVB ışınlarından korunmada güneş koruyucu ürünlerin üzerindeki değerlerin ne ifade ettiğini merak ediyorsanız güneş kreminde SPF nedir? yazımızı da inceleyebilirsiniz.
Solaryum Zararlı mı?
Solaryum kullanımının en önemli riski ultraviyole radyasyona maruz kalmaktır.
Dünya Sağlık Örgütü bünyesindeki Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), UV yayan bronzlaşma cihazlarını insanlar için kanserojen olarak sınıflandırmıştır.
Solaryum kullanımı:
Cilt kanseri riskinin artması,
Cildin erken yaşlanması,
Kırışıklıkların oluşması,
Cilt lekeleri,
Göz hasarı
gibi sağlık riskleriyle ilişkilidir.
Dolayısıyla solaryum kullanımında “tamamen güvenli bronzlaşma süresi” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.
Solaryum Cilt Kanseri Yapar mı?
UV radyasyonu cilt kanserlerinin gelişiminde bilinen önemli risk faktörlerinden biridir.
Solaryum cihazları da UV radyasyonu yaydığı için solaryum kullanımı cilt kanseri riskini artırabilir.
Bu risk özellikle melanom açısından önem taşır. Melanom diğer bazı cilt kanseri türlerine göre daha az görülse de daha agresif seyredebilir.
Solaryuma genç yaşlarda başlanması ve toplam UV maruziyetinin artması da risk açısından önemlidir.
Bu nedenle “Ayda yalnızca birkaç kez kullanıyorum, bana zarar vermez” şeklinde kesin bir güvence vermek mümkün değildir.
Risk kişinin toplam UV maruziyeti, yaşı, cilt tipi, aile öyküsü ve başka faktörlerden de etkilenebilir.
Özellikle açık tenli, kolay yanan veya çok sayıda beni bulunan kişilerin cilt kanseri konusunda daha dikkatli olması gerekir.
Ancak koyu tenli olmak da UV radyasyonunun tamamen zararsız olduğu anlamına gelmez.
Benlerdeki Değişikliklere Dikkat Edilmeli mi?
Ciltte bulunan benlerin şekil, renk veya boyutunda meydana gelen değişikliklerin takip edilmesi önemlidir.
Melanom açısından şüpheli olabilecek benlerin değerlendirilmesinde sağlık profesyonelleri tarafından kullanılan pratik yöntemlerden biri ABCDE kuralıdır.
ABCDE yaklaşımı asimetri, sınır düzensizliği, renk farklılıkları, çap ve zaman içerisindeki değişim gibi özelliklere dikkat çeker. Ancak kişinin yalnızca bu kurala bakarak kendi kendisine melanom tanısı koyması mümkün değildir.
Bu da çok güçlü bir dahili bağlantı oldu: Solaryum → UV/cilt kanseri → ben kontrolü → ABCDE şeklinde gerçek kullanıcı yolculuğu oluşturuyor.
Solaryum Cildi Yaşlandırır mı?
UV radyasyonuna uzun süreli maruziyet foto yaşlanma olarak adlandırılan cilt değişikliklerine katkıda bulunabilir.
Zaman içerisinde:
Kırışıklıklar,
Elastikiyet kaybı,
Cilt lekeleri,
Cilt dokusunda değişiklikler
görülebilir.
Özellikle UVA ışınları cildin daha derin katmanlarına ulaşabildiğinden foto yaşlanma açısından önemlidir.
Dolayısıyla solaryum kısa vadede bronz bir görünüm sağlasa da uzun vadede cildin daha erken yaşlanmasına katkıda bulunabilir.
Solaryum Gözlere Zarar Verir mi?
UV radyasyonu yalnızca cildi etkilemez.
Korumasız gözlerin yoğun UV radyasyonuna maruz kalması göz dokularına zarar verebilir. Bu nedenle solaryum sırasında gözleri yalnızca kapatmak yeterli bir koruma yöntemi olarak görülmemelidir.
Solaryum cihazlarında uygun UV koruyucu gözlük kullanılması önemlidir.
Ancak koruyucu gözlük kullanılması cildin maruz kaldığı UV radyasyonunun risklerini ortadan kaldırmaz.
Solaryum Yanığı Olur mu?
Evet. Solaryumda aşırı UV maruziyeti cilt yanığına neden olabilir.
Kızarıklık, hassasiyet ve ağrı ortaya çıkabilir. Yanığın şiddetine göre daha ciddi cilt hasarı da gelişebilir.
Özellikle kişinin cilt tipine uygun olmayan sürelerde UV ışınlarına maruz kalması riski artırabilir.
Ancak kısa süre kullanılması da solaryumu tamamen risksiz hale getirmez.
Solaryum D Vitamini İçin Faydalı mı?
Solaryum kullanımını savunmak için zaman zaman “D vitamini sağlar” argümanı kullanılıyor.
D vitamini sentezinde özellikle UVB radyasyonu rol oynar. Ancak bu durum solaryumun D vitamini eksikliğini gidermek için güvenli veya önerilen bir yöntem olduğu anlamına gelmez.
D vitamini eksikliği şüphesinde kan testi ve sağlık profesyonelinin değerlendirmesi esas alınmalıdır.
Gerektiğinde beslenme veya uygun dozda D vitamini desteği gibi daha kontrollü yöntemler değerlendirilebilir.
Solaryum Öncesi Güneş Kremi Kullanmak Korur mu?
Güneş koruyucu ürünler UV maruziyetini azaltmaya yardımcı olabilir ancak güneş kremi sürmek solaryumu güvenli hale getirmez.
Güneş koruyucuların amacı kişinin UV radyasyonu altında daha uzun süre kalmasını sağlamak değildir.
Bu nedenle “yüksek SPF sürdüm, istediğim kadar solaryumda kalabilirim” düşüncesi doğru değildir.
Solaryumda Bronzlaşmak mı, Güneşte Bronzlaşmak mı Daha Güvenli?
Burada iki riskli UV maruziyetinden birini “güvenli seçenek” ilan etmek doğru olmaz.
Hem güneş hem de solaryum UV radyasyonu kaynağıdır.
Bronz bir görünüm isteniyorsa UV radyasyonu gerektirmeyen kozmetik bronzlaştırıcı ürünler alternatif oluşturabilir. Ancak bu ürünler de güneş koruması sağlamaz; ürün ayrıca SPF içermiyorsa bronz görünmek güneşten korunulduğu anlamına gelmez.
Kimler Solaryumdan Özellikle Kaçınmalı?
UV maruziyeti herkes açısından dikkate alınmalıdır ancak bazı kişilerde risk daha fazla olabilir.
Özellikle:
Çok açık tenli kişiler,
Kolay güneş yanığı yaşayanlar,
Çok sayıda beni bulunanlar,
Atipik benleri bulunanlar,
Kendisinde veya ailesinde cilt kanseri öyküsü olanlar,
UV duyarlılığını artırabilecek bazı ilaçları kullananlar
daha dikkatli olmalıdır.
İlaç kullanan kişilerin fotosensitivite konusunda ilaç prospektüsünü kontrol etmesi ve gerektiğinde doktor veya eczacıya danışması uygun olur.
Solaryum Bağımlılık Yapar mı?
Bazı kişiler bronz görünme isteği nedeniyle solaryumu sık kullanabilir ve kullanımını kontrol etmekte zorlanabilir.
Literatürde aşırı bronzlaşma davranışı ve bunun psikolojik yönleri üzerine araştırmalar bulunmaktadır.
Kişinin görünümüyle ilgili kaygılar nedeniyle sağlığı açısından riskli olduğunu bildiği halde solaryumu sürekli kullanması durumunda psikolojik destek de değerlendirilebilir.
Solaryum Hakkında Sık Sorulan Sorular
Solaryumun güvenli süresi var mı? UV maruziyeti açısından tamamen risksiz bir solaryum süresi tanımlamak doğru değildir.
Bir kez solaryuma girmek zararlı mı? Tek bir kullanımın belirli bir kişide hangi sonucu oluşturacağını söylemek mümkün değildir. Ancak her kullanım UV maruziyetine katkıda bulunur.
Solaryum sivilcelere iyi gelir mi? Solaryum akne için standart bir tedavi değildir. Akne problemi için dermatoloji değerlendirmesi daha uygun olur.
Solaryumdan sonra güneşe çıkılır mı? Solaryuma girmiş olmak cildi sonraki UV maruziyetinden korumaz. Oluşan bronzluk güneş koruyucu yerine geçmez.
Solaryumda gözleri kapatmak yeterli mi? Hayır. Gözleri kapatmak uygun UV koruyucu gözlük kullanımının yerini tutmaz.
Solaryum Yerine Ne Tercih Edilebilir?
Amaç yalnızca bronz bir görünüm elde etmekse UV ışını gerektirmeyen kozmetik bronzlaştırıcılar düşünülebilir.
Bunlar cildin görünümünü geçici olarak değiştirebilir ancak güneşten korunma sağlamaz.
Dışarı çıkarken gölge, uygun kıyafetler, şapka ve güneş koruyucu gibi yöntemlerin birlikte kullanılması UV maruziyetini azaltmaya yardımcı olabilir.
Sonuç
Solaryum, yapay ultraviyole ışınları kullanarak cildin bronzlaşmasını sağlayan cihazların genel adıdır. Ancak bronzlaşma, UV ışınlarının cilt üzerindeki biyolojik etkisinin sonucudur.
Solaryum kullanımı özellikle cilt kanseri, melanom ve erken cilt yaşlanması riskindeki artışla ilişkilidir. Gözler de UV radyasyonundan etkilenebilir.
Bu nedenle solaryumu tamamen güvenli bir bronzlaşma yöntemi olarak değerlendirmek doğru değildir. Özellikle cilt kanseri açısından risk faktörleri bulunan kişilerin UV maruziyeti konusunda daha dikkatli olması gerekir.
