Okuma sırasında harfleri karıştırmak, kelimeleri yavaş okumak veya yazım konusunda zorlanmak zaman zaman herkesin yaşayabileceği durumlar olabilir. Ancak bu güçlüklerin sürekli olması ve kişinin eğitim hayatını belirgin biçimde etkilemesi disleksi açısından değerlendirme gerektirebilir.

Peki disleksi nedir?

Disleksi, temel olarak okuma ve yazılı dili kullanmayla ilgili belirgin güçlüklerle karakterize edilen bir öğrenme bozukluğudur. Kişinin kelimeleri doğru ve akıcı biçimde okumasını, yazmasını ve heceleme becerilerini etkileyebilir.

Burada en önemli noktalardan biri şudur: Disleksi düşük zekâ anlamına gelmez.

Disleksisi olan bir çocuk veya yetişkin diğer alanlarda tamamen normal hatta güçlü becerilere sahip olabilir. Yaşanan güçlük kişinin tembel olduğu, yeterince çalışmadığı veya öğrenemeyeceği anlamına da gelmez.

Disleksi Belirtileri Nelerdir?

Disleksi belirtileri kişinin yaşına ve eğitim düzeyine göre farklılık gösterebilir.

Okul çağındaki çocuklarda en çok okuma ve yazmayla ilgili güçlükler dikkat çekerken okul öncesi dönemde belirtiler daha farklı olabilir.

Yetişkinlerde ise kişi yıllar içerisinde geliştirdiği yöntemlerle bazı güçlüklerini telafi etmiş olabilir.

Bu nedenle disleksi yalnızca “harfleri ters yazmak” üzerinden değerlendirilmemelidir.

Okul Öncesi Dönemde Disleksi Belirtileri

Disleksinin kesin olarak değerlendirilmesi genellikle çocuk okuma-yazma öğrenmeye başladığında daha mümkün hale gelir. Bununla birlikte daha küçük yaşlarda bazı işaretler görülebilir.

Örneğin çocuk:

• Konuşmaya yaşıtlarına göre daha geç başlayabilir,
• Kafiye ve ses benzerliklerini fark etmekte zorlanabilir,
• Yeni kelimeleri öğrenirken güçlük yaşayabilir,
• Kelimelerdeki sesleri ayırmakta zorlanabilir,
• Harf ve ses ilişkilerini öğrenmekte güçlük çekebilir.

Ancak bunlardan bir veya birkaçının bulunması çocuğun kesinlikle disleksi olduğu anlamına gelmez.

Çocukların gelişim hızları birbirinden farklıdır.

Çocuklarda Disleksi Belirtileri Nelerdir?

İlkokul döneminde okuma ve yazma becerileri gelişmeye başladığı için disleksi belirtileri daha görünür hale gelebilir.

Çocuklarda:

• Yaşına göre yavaş okuma,
• Okurken sık hata yapma,
• Kelimeleri çözümlemekte zorlanma,
• Harf-ses ilişkisini öğrenmede güçlük,
• Yazım hatalarının sık olması,
• Okuduğu kelimeyi doğru telaffuz etmekte zorlanma,
• Yeni kelimeleri öğrenmede güçlük,
• Okuma gerektiren görevlerden kaçınma

gibi durumlar görülebilir.

Çocuk okuduğunu sözlü olarak anlatmakta başarılı olmasına rağmen metni kendi başına okumakta ciddi güçlük yaşayabilir.

Harfleri Ters Yazmak Disleksi Belirtisi mi?

Disleksi hakkında en yaygın inanışlardan biri “b ve d harflerini karıştıran çocuk disleksidir” düşüncesidir.

Bu tek başına doğru değildir.

Okuma-yazmayı yeni öğrenen çocuklarda bazı harflerin ters yazılması veya birbirine karıştırılması görülebilir. Disleksi yalnızca harflerin görsel olarak ters algılanmasından ibaret değildir.

Değerlendirmede okuma doğruluğu, akıcılık, kelime çözümleme, ses farkındalığı ve yazılı dil becerileri gibi daha geniş alanlar dikkate alınır.

Bu nedenle yalnızca bir harfin ters yazılmasına bakarak disleksi tanısı konulamaz.

Disleksi Okuduğunu Anlamayı Etkiler mi?

Etkileyebilir ancak burada önemli bir ayrım vardır.

Bir kişi kelimeleri okumak için çok fazla zihinsel çaba harcadığında metnin anlamına ayırabileceği dikkat azalabilir. Bu nedenle okuduğunu anlama performansı da etkilenebilir.

Buna karşılık aynı metin kişiye sesli okunduğunda içeriği çok daha rahat anlayabilir.

Bu durum kişinin zekâsının veya genel anlama kapasitesinin düşük olduğu anlamına gelmez.

Yetişkinlerde Disleksi Belirtileri Nelerdir?

Disleksi yalnızca çocuklarda görülmez. Çocukluk döneminde fark edilmemiş kişiler yetişkinlikte de okuma ve yazmayla ilgili güçlükler yaşayabilir.

Yetişkinlerde:

• Yavaş okuma,
• Uzun metinleri okumaktan kaçınma,
• Yazım konusunda sık hata yapma,
• Yeni veya karmaşık kelimeleri telaffuz etmekte zorlanma,
• Yazılı bilgileri işlemekte daha fazla zamana ihtiyaç duyma

gibi durumlar görülebilir.

Bazı yetişkinler yıllar içerisinde kendi çalışma yöntemlerini geliştirerek güçlüklerini büyük ölçüde telafi edebilir.

Bu nedenle yetişkinlikte disleksi her zaman dışarıdan kolayca fark edilmeyebilir.

Disleksi Neden Olur?

Disleksinin tek bir nedeni yoktur.

Araştırmalar genetik faktörlerin önemli olduğunu ve disleksinin ailelerde daha sık görülebildiğini göstermektedir. Beynin dil ve okuma süreçlerinde görev alan sistemlerinin çalışma biçimindeki farklılıklar da disleksiyle ilişkilidir.

Ancak disleksi:

• Çocuğun yeterince kitap okumamasından,
• Tembellikten,
• Ebeveynlerin yanlış davranışlarından,
• Öğretmenin yetersizliğinden

kaynaklanan bir durum olarak değerlendirilmemelidir.

Çevresel ve eğitimsel koşullar kişinin yaşadığı güçlüğün nasıl ortaya çıktığını etkileyebilir ancak disleksiyi yalnızca eğitim eksikliğine indirgemek doğru değildir.

Disleksi Genetik mi?

Disleksinin ailesel ve genetik bir bileşeni bulunmaktadır.

Anne, baba veya kardeşlerde disleksi veya belirgin okuma güçlüğü bulunması çocuk açısından riskin daha yüksek olabileceğini gösterebilir.

Ancak ailede disleksi bulunması çocuğun mutlaka disleksi yaşayacağı anlamına gelmez.

Aynı şekilde aile öyküsü bulunmayan bir kişide de disleksi görülebilir.

Disleksi Zekâ Geriliği midir?

Hayır.

Bu yanlış inanışı özellikle düzeltmemiz gerekiyor.

Disleksi genel zekâ eksikliği değildir. Disleksisi bulunan kişiler matematik, sanat, bilim, teknoloji, spor veya başka alanlarda güçlü becerilere sahip olabilir.

Okuma güçlüğü yaşayan bir çocuğu “tembel”, “dikkatsiz” veya “zekâsı düşük” olarak etiketlemek çocuğun özgüvenine ve eğitim hayatına zarar verebilir.

Önemli olan çocuğun hangi alanlarda güçlük yaşadığını belirlemek ve uygun eğitim desteğini sağlamaktır.

Disleksi Nasıl Teşhis Edilir?

Disleksi değerlendirmesi tek bir internet testiyle yapılmaz.

Değerlendirme sırasında kişinin gelişim ve eğitim öyküsü, okuma becerileri, yazılı anlatım, ses farkındalığı ve farklı bilişsel/akademik beceriler incelenebilir.

Çocuklarda öğretmenin gözlemleri ve okul performansı da önemli bilgiler sağlayabilir.

Gerektiğinde psikolog, çocuk ve ergen psikiyatristi, özel eğitim uzmanı veya ilgili diğer profesyoneller değerlendirme sürecinde rol alabilir. Sürecin nasıl yürütüldüğü ülkenin eğitim ve sağlık sistemine göre değişebilir.

İnternetten Disleksi Testi Yapılır mı?

İnternette çok sayıda “5 dakikada disleksi testi” bulunuyor.

Bu testler bazı belirtiler hakkında fikir verebilir ancak tanı koyamazlar.

Özellikle çocuklarda yalnızca çevrim içi bir test sonucuna dayanarak “çocuğum disleksi” veya “disleksi değil” sonucuna ulaşmak doğru değildir.

Kalıcı ve belirgin okuma-yazma güçlüğü varsa profesyonel değerlendirme daha güvenilir olacaktır.

Disleksi Tedavi Edilir mi?

Disleksi için “bir ilaç kullanılır ve tamamen geçer” şeklinde bir tedavi yaklaşımı yoktur.

Temel yaklaşım kişinin ihtiyaçlarına uygun eğitimsel destek ve öğretim yöntemleridir.

Özellikle ses farkındalığı, harf-ses ilişkileri, kelime çözümleme, okuma akıcılığı ve yazım becerileri üzerinde sistematik çalışmalar yapılabilir.

Erken dönemde uygun destek sağlanması çocuğun akademik becerilerinin gelişmesine yardımcı olabilir.

Disleksi İçin İlaç Kullanılır mı?

Disleksiyi doğrudan ortadan kaldıran özel bir ilaç bulunmamaktadır.

Ancak disleksiyle birlikte dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi başka durumlar da bulunuyorsa bunlar ayrıca değerlendirilip gerektiğinde tedavi edilebilir.

Bir çocuğun okuma güçlüğü yaşaması nedeniyle gelişigüzel ilaç veya takviye kullanılması doğru değildir.

Disleksili Çocuğa Evde Nasıl Destek Olunabilir?

Ailenin yaklaşımı çocuğun eğitim sürecinde önemlidir.

Çocuğa destek olmak için:

• Okuması için yeterli zaman verilebilir,
• Hataları nedeniyle küçümsenmemeli,
• Başkalarıyla karşılaştırılmamalı,
• Küçük ilerlemeleri fark edilmeli,
• Okuma çalışmaları düzenli yapılmalı,
• Öğretmen ve uzmanlarla iletişim kurulmalı,
• Çocuğun güçlü olduğu alanlar desteklenmelidir.

Özellikle “Daha dikkatli okursan yaparsın” gibi ifadeler her zaman yardımcı olmaz. Çocuğun yaşadığı güçlüğün gerçek olduğunu kabul etmek ve uygun yöntemlerle çalışmak daha etkilidir.

Disleksi Geçer mi?

Disleksi genellikle kişinin gelişimi boyunca devam eden bir öğrenme farklılığıdır.

Ancak bu, disleksisi olan kişinin iyi okuyamayacağı veya akademik olarak başarılı olamayacağı anlamına gelmez.

Uygun eğitim, düzenli çalışma, destekleyici teknolojiler ve kişinin geliştirdiği stratejiler sayesinde okuma-yazma becerilerinde önemli ilerlemeler sağlanabilir.

Bazı yetişkinlerde güçlüklerin günlük yaşamdaki etkisi oldukça azalabilir.

Disleksi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Disleksi hastalık mıdır?
Genellikle özgül öğrenme bozukluğu kapsamında değerlendirilen nörogelişimsel bir durumdur. Bulaşıcı bir hastalık değildir.

Disleksi olan çocuk konuşamaz mı?
Hayır. Disleksi temel olarak okuma ve yazılı dil becerileriyle ilişkilidir. Bazı kişilerde başka dil güçlükleri eşlik edebilir ancak disleksi konuşamamak anlamına gelmez.

Disleksili çocuk başarılı olabilir mi?
Evet. Disleksi zekâ düşüklüğü değildir. Uygun destekle kişinin eğitim hayatında başarılı olması mümkündür.

Disleksi sonradan olur mu?
Gelişimsel disleksi çocukluk döneminden itibaren var olan bir durumdur. Beyin hasarı sonrasında gelişen okuma bozuklukları ise farklı şekilde değerlendirilir.

Disleksi erkeklerde mi görülür?
Her iki cinsiyette de görülebilir. Tanı ve yönlendirme oranlarında farklılıklar bulunabilse de disleksi yalnızca erkek çocuklarda görülen bir durum değildir.

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?

Çocuğun yaşı ve aldığı eğitime rağmen okuma-yazma becerilerinde belirgin ve sürekli güçlük varsa değerlendirme almak faydalı olabilir.

Özellikle çocuk:

• Yaşıtlarına göre belirgin biçimde yavaş okuyorsa,
• Okuma sırasında çok sık hata yapıyorsa,
• Yazım konusunda sürekli güçlük yaşıyorsa,
• Okuma görevlerinden belirgin biçimde kaçınıyorsa,
• Akademik performansı bu durumdan etkileniyorsa

öğretmeniyle görüşmek ve gerektiğinde ilgili uzmanlardan destek almak uygun olacaktır.

Erken fark edilmesi çocuğun ihtiyaçlarına uygun eğitim desteğinin daha erken başlamasını sağlayabilir.

Sonuç

Disleksi, kişinin özellikle doğru ve akıcı okuma, kelimeleri çözümleme ve yazım becerilerinde güçlük yaşayabildiği bir öğrenme bozukluğudur.

Disleksiyi yalnızca harfleri ters yazmakla açıklamak doğru değildir. Benzer şekilde disleksi düşük zekâ, tembellik veya çalışmamak anlamına gelmez.

Çocuklarda sürekli okuma-yazma güçlüğü fark edildiğinde internet testleriyle tanı koymaya çalışmak yerine profesyonel değerlendirmeye başvurmak gerekir.

Uygun eğitimsel destek ve doğru öğrenme yöntemleriyle disleksisi olan çocuklar ve yetişkinler becerilerini önemli ölçüde geliştirebilir.