Türk Ceza Hukuku’nda kamu görevlilerinin görevlerini kötüye kullanmalarını önlemek amacıyla çeşitli suç tipleri düzenlenmiştir. Bunlardan biri de irtikap suçu olup, kamu görevlisinin sahip olduğu nüfuzu veya yetkiyi kötüye kullanarak kişilere menfaat sağlamaya zorlamasını ifade eder. İrtikap suçunun en ağır şekillerinden biri ise icbar suretiyle irtikap suçudur.
Özellikle ilkbahar ve yaz aylarında doğada geçirilen zamanın artmasıyla kene ısırığı ve kene tutunması vakaları daha sık gündeme gelir. Kene fark edildiğinde yaşanan ilk endişelerden biri ise Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) gibi kene kaynaklı hastalıklardır.
Ancak vücuda tutunan her kenenin hastalık taşıdığı düşünülmemelidir.
Peki kene ısırığı nasıl anlaşılır, kene nasıl çıkarılır ve kene tutunmasından sonra nelere dikkat edilmelidir? Okumaya devam et
Hantavirüs, çoğunlukla enfekte kemirgenlerle ilişkili olarak insanlara bulaşabilen virüs grubudur. Dünyanın farklı bölgelerinde farklı hantavirüs türleri bulunur ve bu virüslerin neden olduğu hastalık tabloları da birbirinden farklı olabilir.
İnsanlarda hantavirüs enfeksiyonları özellikle akciğerleri veya böbrekleri etkileyebilen ciddi hastalıklara yol açabilmesi nedeniyle önem taşır.
Peki hantavirüs nedir, nasıl bulaşır, belirtileri nelerdir ve hantavirüsten korunmak için ne yapılmalıdır? Okumaya devam et
Kedilerde FIP, yani Feline Infectious Peritonitis, kedilerde görülebilen ciddi bir hastalıktır. FIP, yaygın olarak görülen feline coronavirus (FCoV) enfeksiyonu ile ilişkilidir. Ancak feline coronavirus ile karşılaşan her kedide FIP gelişmez.
Feline coronavirus özellikle çok sayıda kedinin bir arada yaşadığı ortamlarda daha sık görülebilir. Virüsün kedinin vücudunda geçirdiği değişiklikler ve bağışıklık yanıtıyla ilişkili süreçler sonucunda bazı kedilerde FIP ortaya çıkabilir.
FIP geçmişte tedavi seçeneklerinin son derece sınırlı olduğu bir hastalık olarak biliniyordu. Günümüzde antiviral tedaviler konusunda önemli gelişmeler bulunuyor. Bu nedenle FIP şüphesi bulunan bir kedide internetteki eski bilgilerle hareket etmek yerine veteriner hekime başvurmak çok önemlidir.
Hayır. Bu ayrım özellikle önemlidir.
Feline coronavirus (FCoV) kediler arasında yaygın olabilen bir virüstür. Enfekte kedilerin önemli bir bölümünde hiçbir belirti görülmeyebilir veya hafif bağırsak belirtileri ortaya çıkabilir.
FIP ise feline coronavirus enfeksiyonuyla ilişkili olarak bazı kedilerde gelişen ciddi hastalık tablosudur.
Dolayısıyla bir kedinin feline coronavirus testinin pozitif çıkması, tek başına kedinin FIP olduğu anlamına gelmez.
FIP’in gelişimi basitçe “bir kediden FIP virüsü bulaştı” şeklinde açıklanamaz.
Cornell Feline Health Center’a göre FIP, feline coronavirus’un kedinin vücudunda geçirdiği değişikliklerle ilişkilidir. Genetik yatkınlık, yaş, bağışıklık sistemi ve stres gibi faktörlerin de hastalığın gelişiminde rol oynayabileceği düşünülmektedir.
Özellikle genç kedilerde FIP’e daha sık rastlanabilir.
Kedilerde görülebilen sağlık sorunları hakkında daha fazla bilgi için kedi tüyünün insan sağlığı üzerindeki etkileri hakkındaki yazımıza da göz atabilirsiniz.
Bu konuda kavramları ayırmak gerekir.
Kediler arasında yayılabilen esas etken feline coronavirus’tur. Virüs özellikle dışkı-ağız yoluyla yayılabilir. Ortak kullanılan kum kapları bu nedenle bulaşma açısından önem taşıyabilir.
FIP gelişmesine yol açan değişmiş virüsün ise tipik olarak kediden kediye FIP hastalığı şeklinde yayıldığı düşünülmez.
Birden fazla kedinin bulunduğu evlerde hijyen ve kum kabı temizliği özellikle önemlidir.
FIP’in belirtileri hastalığın biçimine ve etkilenen organlara göre değişebilir.
Başlangıçta daha genel belirtiler görülebilir:
Hastalık ilerlediğinde belirtiler daha belirgin hale gelebilir.
Efüzif (ıslak) FIP olarak adlandırılan formda karın veya göğüs boşluğunda sıvı birikimi görülebilir.
Karında sıvı birikmesi kedinin karnının belirgin şekilde büyümesine yol açabilir.
Göğüs boşluğunda sıvı birikmesi ise solunumu etkileyebilir ve nefes alma güçlüğüne neden olabilir.
Özellikle nefes almakta zorlanan bir kedi acil veteriner değerlendirmesi gerektirir.
Efüzif olmayan, günlük kullanımda kuru FIP olarak adlandırılan formda belirgin sıvı birikimi görülmeden farklı organlar etkilenebilir.
Gözlerde veya sinir sisteminde belirtiler ortaya çıkabilir. Bazı kedilerde nörolojik sorunlar görülebilir.
FIP’in farklı biçimleri arasında kesin bir sınır bulunmayabilir ve aynı kedide farklı belirtiler birlikte görülebilir.
FIP teşhisinin zor olabilmesinin önemli nedenlerinden biri, tek bir basit testin her durumda kesin FIP tanısı koymamasıdır.
Veteriner hekim kedinin:
birlikte değerlendirebilir.
Gerekli durumlarda farklı laboratuvar incelemeleri de kullanılabilir.
Bu nedenle yalnızca internette görülen belirtilere veya tek bir coronavirus testine bakarak FIP teşhisi koymaya çalışmak doğru değildir.
Hayır.
Bu, yazıda özellikle vurgulamamız gereken noktalardan biri.
Feline coronavirus kediler arasında oldukça yaygındır. Coronavirus’a karşı antikor bulunması veya bazı testlerde virüsle karşılaşıldığının gösterilmesi tek başına FIP tanısı koydurmaz.
Test sonuçlarının veteriner hekim tarafından kedinin diğer bulgularıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
FIP tedavisi son yıllarda önemli ölçüde değişmiştir.
GS-441524 gibi antiviral ilaçlarla ilgili araştırmalar ve klinik uygulamalar FIP tedavisinde önemli gelişmeler sağlamıştır. Ancak ilaçların ruhsat ve erişim durumu ülkelere göre değişebilir.
Bu nedenle internet üzerinden kaynağı belirsiz ilaç satın almak veya başka bir kedi için hazırlanmış tedavi protokolünü uygulamak doğru değildir.
FIP tanısı veya güçlü FIP şüphesi bulunan kedinin tedavisi veteriner hekim tarafından planlanmalı ve takip edilmelidir.
Tedavi sürecinde kedinin klinik durumu ve laboratuvar değerlerinin izlenmesi gerekebilir.
FIP ciddi ve ilerleyici olabilen bir hastalık olduğu için belirtiler ortaya çıktığında veteriner değerlendirmesinin geciktirilmemesi önemlidir.
Özellikle:
gibi belirtilerde veteriner hekime başvurulmalıdır.
Bu belirtilerin FIP dışında birçok nedeni olabileceğini de unutmamak gerekir.
Feline coronavirus’un yayılımını tamamen önlemek özellikle çok kedili ortamlarda zor olabilir.
Bununla birlikte hijyen uygulamaları bulaşma riskinin yönetilmesine yardımcı olabilir. Kum kaplarının düzenli temizlenmesi, yaşam alanlarının temiz tutulması ve çok sayıda kedinin küçük alanlarda yaşamasının oluşturduğu stresin azaltılması önemlidir.
Yeni bir kedinin eve katılması gibi durumlarda da veteriner hekimin önerileri doğrultusunda hareket edilebilir.
Feline coronavirus, insanlarda COVID-19’a neden olan SARS-CoV-2 ile aynı virüs değildir.
FIP kedilere özgü bir hastalıktır ve insanlarda FIP hastalığına yol açmaz.
Bu iki coronavirus kavramının isim benzerliği nedeniyle karıştırılmaması gerekir.
Bu soruya tek bir süreyle cevap vermek doğru değildir.
Hastalığın biçimi, kedinin genel sağlık durumu, hastalığın hangi organları etkilediği ve uygun tedaviye erişim gibi birçok faktör sonucu etkileyebilir.
Özellikle günümüzde antiviral tedavilerin kullanıma girmesi nedeniyle internette bulunan eski FIP yaşam süresi bilgilerinin bir kısmı güncel tedavi olanaklarını yansıtmayabilir.
Bu nedenle bireysel prognoz veteriner hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Kedilerde FIP, feline coronavirus enfeksiyonuyla ilişkili olarak bazı kedilerde gelişebilen ciddi bir hastalıktır. Ancak feline coronavirus taşıyan veya testi pozitif çıkan her kedide FIP gelişmez.
İştahsızlık, kilo kaybı, uzun süren ateş, karında sıvı birikimi, nefes alma güçlüğü, göz değişiklikleri veya nörolojik belirtiler FIP dahil farklı hastalıklarla ilişkili olabilir.
Bu nedenle belirtilere bakarak evde teşhis koymak yerine veteriner hekime başvurmak gerekir. Günümüzde FIP tedavisinde antiviral ilaçlarla önemli ilerlemeler kaydedilmiş olması nedeniyle eski kaynaklardaki “FIP her durumda tedavisizdir” bilgisine dayanmak da doğru değildir.
Kolesterol denildiğinde çoğu kişinin aklına doğrudan zararlı bir madde gelir. Oysa kolesterol, vücudun normal işleyişi için ihtiyaç duyduğu yağ benzeri bir maddedir. Hücre zarlarının yapısında bulunur ve bazı hormonların, D vitamininin ve safra asitlerinin üretiminde rol oynar.
Vücut ihtiyaç duyduğu kolesterolün önemli bir bölümünü kendisi üretir. Bunun yanında beslenme yoluyla da kolesterol alınabilir.
Asıl sorun kolesterolün vücutta bulunması değil, özellikle kandaki bazı lipoprotein değerlerinin sağlıksız seviyelere ulaşmasıdır. Yüksek LDL kolesterol zaman içerisinde damar duvarlarında plak oluşumuna katkıda bulunabilir ve kalp-damar hastalıkları açısından risk oluşturabilir.
Bu nedenle kolesterol değerlendirilirken yalnızca “toplam kolesterolüm kaç?” sorusuna bakmak yeterli değildir. LDL, HDL ve trigliserid gibi değerlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
LDL (Low-Density Lipoprotein) halk arasında sıklıkla “kötü kolesterol” olarak adlandırılır.
Aslında LDL kolesterolün kendisi değil, kolesterolü kan içerisinde taşıyan lipoproteinlerden biridir. LDL düzeyinin yüksek olması damar duvarlarında kolesterol birikimi ve ateroskleroz gelişimiyle ilişkilidir.
Ateroskleroz zaman içerisinde damarların daralmasına neden olabilir. Bu durum kalp krizi ve inme gibi ciddi kalp-damar hastalıklarının gelişme riskini artırabilir.
Bu nedenle LDL, kolesterol değerlendirmesinde özellikle üzerinde durulan değerlerden biridir.
HDL (High-Density Lipoprotein) ise genellikle “iyi kolesterol” olarak bilinir.
HDL, kolesterolün vücuttaki farklı bölgelerden karaciğere taşınmasına yardımcı olur. Karaciğer daha sonra kolesterolün işlenmesi ve vücuttan uzaklaştırılması süreçlerinde rol oynar.
Genel olarak daha yüksek HDL düzeyleri daha düşük kalp-damar riskiyle ilişkilendirilse de kişinin sağlık durumu yalnızca HDL değerine bakılarak değerlendirilemez.
Yüksek HDL’nin yüksek LDL’nin oluşturduğu riski otomatik olarak ortadan kaldırdığı da düşünülmemelidir.
İki kavramın en basit farkı kolesterolün vücutta taşınma biçimiyle ilgilidir.
LDL: Kolesterolü dokulara taşır ve yüksek seviyeleri damar duvarlarında birikimle ilişkilidir.
HDL: Kolesterolün karaciğere geri taşınmasında rol oynar.
Dolayısıyla kan tahlilinde toplam kolesterol değerinin yanında LDL ve HDL sonuçlarının ayrı ayrı görülmesi daha anlamlı bir değerlendirme sağlar.
Kolesterol testlerinde sık karşılaşılan bir diğer değer trigliseriddir.
Trigliseridler vücuttaki başlıca yağ türlerinden biridir. Vücut ihtiyaç duyulmayan enerjinin bir bölümünü trigliserid olarak depolayabilir.
Yüksek trigliserid seviyeleri de özellikle diğer risk faktörleriyle birlikte kalp-damar sağlığı açısından önem taşıyabilir.
Kolesterol ve trigliserid aynı şey değildir ancak her ikisi de lipid profili adı verilen kan testinin içerisinde değerlendirilebilir.
Burada internetteki tek bir rakamı herkese uygulamak doğru olmaz.
Kolesterol hedefleri kişinin:
göre değişebilir.
Özellikle LDL için hedef değer, kişinin kalp-damar hastalığı riskine göre farklı belirlenebilir. Daha yüksek risk taşıyan kişilerde doktor daha düşük bir LDL hedefi belirleyebilir.
Bu nedenle laboratuvar sonucunu yalnızca yanındaki referans aralığına bakarak yorumlamak yerine doktorla birlikte değerlendirmek daha doğru olur.
Yüksek kolesterolün önemli özelliklerinden biri çoğu zaman belirgin bir belirti oluşturmamasıdır.
Kişi kendisini tamamen sağlıklı hissederken LDL veya diğer lipid değerleri yüksek olabilir.
Bu nedenle yüksek kolesterol genellikle kan testiyle tespit edilir. Belirti olmaması, kolesterol değerlerinin mutlaka normal olduğu anlamına gelmez.
Özellikle kalp-damar hastalığı açısından risk faktörleri bulunan kişilerde doktorun önerdiği aralıklarla kontrol yapılması önemlidir.
Yüksek kolesterolün tek bir nedeni yoktur.
Genetik özellikler önemli rol oynayabilir. Bunun yanında beslenme düzeni, fiziksel aktivite düzeyi, vücut ağırlığı, sigara kullanımı ve bazı hastalıklar lipid değerlerini etkileyebilir.
Bazı kişilerde ailesel hiperkolesterolemi gibi kalıtsal durumlar nedeniyle LDL seviyesi genç yaşlardan itibaren oldukça yüksek olabilir.
Bu nedenle sağlıklı beslendiğini düşünen bir kişinin bile genetik nedenlerle yüksek kolesterole sahip olması mümkündür.
Beslenme kan lipidleri üzerinde etkili faktörlerden biridir.
Özellikle doymuş yağların fazla tüketilmesi LDL kolesterol seviyesini olumsuz etkileyebilir. Bunun yerine sebzeler, meyveler, tam tahıllar, baklagiller ve uygun yağ kaynaklarının bulunduğu dengeli bir beslenme düzeni tercih edilebilir.
Lif açısından zengin besinler de kalp sağlığını destekleyen beslenme modellerinin önemli parçalarındandır.
Dengeli beslenmede fermente ürünlerin yeri hakkında daha fazla bilgi için probiyotik besinler nelerdir? rehberimize de göz atabilirsiniz.
Düzenli fiziksel aktivite kalp-damar sağlığının önemli parçalarından biridir ve lipid profili üzerinde olumlu etkiler sağlayabilir.
Ancak egzersiz de tek başına her yüksek kolesterol vakasını tedavi etmek için yeterli olmayabilir.
Yürüyüş, bisiklet, yüzme veya kişinin sağlık durumuna uygun diğer fiziksel aktiviteler günlük yaşamın bir parçası haline getirilebilir.
Uzun süredir hareketsiz yaşayan veya kalp-damar hastalığı bulunan kişilerin yoğun egzersiz programına başlamadan önce sağlık profesyoneline danışması uygun olur.
Kolesterol kontrolünde kişinin durumuna göre yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde ilaç tedavisi kullanılabilir.
Genel olarak:
kalp-damar sağlığı açısından yararlı alışkanlıklardır.
Ancak ciddi LDL yüksekliği bulunan bazı kişilerde yalnızca beslenme ve egzersiz yeterli olmayabilir.
Bu kararı yalnızca kan tahlilindeki tek bir sayıya bakarak vermek doğru değildir.
Doktorlar LDL seviyesinin yanında kişinin genel kalp-damar hastalığı riskini değerlendirir. Gerektiğinde statinler başta olmak üzere kolesterol düşürücü ilaçlar kullanılabilir.
İlaç başlanmışsa doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
Benzer şekilde başka bir kişinin kullandığı kolesterol ilacını kullanmak da doğru değildir.
Yüksek LDL kolesterol, aterosklerotik kalp-damar hastalıkları açısından önemli risk faktörlerinden biridir.
Ancak kalp krizi riski yalnızca kolesterole bağlı değildir.
Tansiyon, diyabet, sigara kullanımı, yaş, genetik özellikler ve başka faktörler de toplam riski etkiler.
Bu nedenle amaç yalnızca laboratuvardaki kolesterol rakamını düşürmek değil, genel kalp-damar riskini azaltmaktır.
Zayıf insanlarda kolesterol yüksek olabilir mi?
Evet. Vücut ağırlığı tek belirleyici değildir. Genetik faktörler ve başka sağlık durumları nedeniyle normal kilodaki kişilerde de yüksek kolesterol görülebilir.
Yüksek kolesterol baş ağrısı yapar mı?
Yüksek kolesterol çoğunlukla belirti vermez. Baş ağrısını doğrudan yüksek kolesterole bağlamak doğru değildir.
Yumurta tamamen yasaklanmalı mı?
Herkes için geçerli böyle bir kural yoktur. Beslenme düzeni bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Kalp-damar hastalığı veya ciddi lipid bozukluğu bulunan kişiler kişisel beslenme önerilerini doktor veya diyetisyenlerinden alabilir.
Kolesterol sadece yaşlılarda mı görülür?
Hayır. Genetik yatkınlık başta olmak üzere çeşitli nedenlerle genç kişilerde de yüksek kolesterol bulunabilir.
Kolesterol yüksekliği çoğu zaman acil bir durum oluşturmaz ancak test sonuçlarının değerlendirilmesi gerekir.
Özellikle çok yüksek LDL değerleri, erken yaşta kalp hastalığı bulunan aile bireyleri veya kişinin başka kalp-damar risk faktörlerinin bulunması durumunda doktor değerlendirmesi önemlidir.
Göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı veya inme belirtileri gibi akut şikâyetler ise kolesterol kontrol randevusunu bekleyecek durumlar değildir ve acil tıbbi değerlendirme gerektirir.
Kolesterol, vücudun ihtiyaç duyduğu bir maddedir. Sorun özellikle LDL kolesterol gibi bazı değerlerin uzun süre yüksek seviyelerde bulunmasıyla ortaya çıkabilir.
LDL genellikle “kötü”, HDL ise “iyi” kolesterol olarak adlandırılsa da kalp-damar sağlığı yalnızca bu iki rakam üzerinden değerlendirilemez. Trigliserid değerleri ve kişinin genel risk faktörleri de önemlidir.
Yüksek kolesterol çoğu zaman belirti vermediği için gerekli durumlarda kan testi yaptırmak ve sonuçları sağlık profesyoneliyle değerlendirmek en güvenilir yaklaşımdır.